Feeds:
Innlegg
Kommentarar

Archive for august 2009

Utsikt frå toget

Utsikt frå toget

Me hadde kjøpt togbillettar til Białystok (uttale: [bja’wistok]) med avgang frå Warszawa laurdag 25. juli kl. 11.25. Det kunne me berre gløyme. Toget var så stappfullt at me ikkje gadd, det var trass alt meldt på over 1800 deltakarar på verdsesperantokongressen i Białystok, og det var openbert veldig mange av dei som hadde tenkt å ta tog dit. Perrongen hadde stort sett eitt språk, og det var esperanto.

Billettane våre hadde automatisk vorte til 2. klasse utan plassreservering (gyldige heile dagen), for me hadde ikkje vorte spurde om kva klasse me ville ha. Dette tok me som eit teikn på at kanskje alle hadde fått billettar til 2. klasse. Dermed var valet lett: Me oppgraderte til 1. klasse med plassreservering, og gjekk på toget kl. 14.15 i staden, fekk ein kupé for oss sjølve (med unntak av ei stakkars gamal dame som hadde sett seg på feil klasse og vart jaga ut av konduktøren), og kom som planlagt fram kl. 16.50, akkurat i tide til å svippe innom hotellet og deretter vende nasen i retning kongresslokalet for å få utdelt kongresspapira våre før kl. 18. Det ville vere ein fordel å rekke dette, for med namneskilt er det lettare å kome inn på arrangement der berre folk med nameskilt har tilgang.

(WordPress nektar å leggje inn lenkje i biletteksten. Klikk her for å sjå kvar GPS-loggaren seier at biletet frå toget vart teke kl. 16:03:58.)

Førre gong

Bialystok jarnbanestasjon

Białystok jarnbanestasjon

Eg har vore i Białystok før. Det var i 1993, på veg frå overnatting i Warszawa til baltiske esperantodagar i bygda Priekuļi i Latvia. Den gongen var eg berre på gjennomreise, og tenkte at eg ville i alle fall sjå på minnesmerka etter Zamenhof når eg fyrst var i området. Som eg skreiv i ein reisebrevserie i Sunnmørsposten etterpå, så er eg redd eg sjølv vart eit slags minnesmerke der, eller i alle fall ein turistattraksjon.

Saka var nemleg den at over perrongane i Białystok går det ei bru eller to. For å få meg til jarnbanestasjonen gjekk eg opp på den næraste brua og fylgde folkestraumen. Der borte kom eg meg inn i eit stort bygg med billettluker og tidstabellar for ulike avgangar over. Folk kunne ikkje noko språk som eg kunne, men etter litt om og men klarte eg å ringje til ein lokal esperantobrukar, som skulle kome og hente meg. «Stå akkurat der du står no,» sa han.

Og der vart eg ståande og vente. Klokka vart tre, ho vart fire, toget skulle gå klokka fem. Tolmodet mitt vart mindre, mykje mindre. Til slutt måtte eg berre prøve å finne meg ein billett vidare til Rīga på eiga hand.

Som sagt hadde eg språkproblem, men etter ei stund var det ein engelskkunnig person i køen som forbarma seg over meg, og som kunne tolke at det går ikkje nokon buss til Rīga i kveld, berre til Vilnius.

Buss? Eg skulle jo ta tog! «Men dette er bussterminalen,» sa hjelparen min, «jarnbanestasjonen er på den andre sida av sporet».

Så i 1993 fekk eg sett bussterminalen og jarnbanestasjonen i Białystok. I 2009 hadde eg med meg Judith, og visste at me skulle gå i ei anna retning. Denne gongen stogga forresten toget og vogna vår slik til at det berre var å gå rett over skjenegangen til jarnbanestasjonen og bort til næraste drosje.

Anonymt kongresslokale

Politechnika Białostocka

Politechnika Białostocka

I resten av denne bloggposten skal eg konsentrere meg om dei to fyrste dagane på kongressen (for det er nemleg slik fru Judith har tenkt å gjere det i sin bloggpost, nemleg, og eg er tøffel, så det så, og gjer som ho, ja).

Kvar var eg, jau eg skal skrive om kongressen.

For det fyrste måtte me finne kongressen. Kongressen skulle vere på Bjalistoka Politekniko, stod det i det me hadde fått tilsendt på førehand. Men i all verda, då, kunne me ikkje få vite namnet på kongresslokalet på polsk, slik at me visste kva me skulle seie til drosjesjåføren?

Dette er ein typisk esperantovane. Ein tenkjer liksom ikkje på å opplyse om adresser på det lokale språket. I annonsar har eg til og med sett postadresser av typen «poŝtkesto 617» (postboks 617), medan det heller burde stått noko mykje meir eksotisk. Ikkje for det, eg har også sett «post office box» på engelsk brukt i norske adresser. Og i Warszawa stod det opplyst i brosjyrane at ghettomuren finst i «55 Sienna Street», medan me eigentleg burde leite etter «ulica Sienna 55». OK, så er det ikkje typisk esperanto, det er berre typisk.

Ved å seie «politekniko» til drosjesjåføren kom me i alle fall fram til Politechnika Białostocka, men kvar var kongressen? Alt såg audt og mørkt ut. Hm, kunne me ha misforstått alt? Kanskje var det ikkje her likevel?

Drosja tok éin og ein halv runde rundt bygningsmassen, og me fann ingenting. Men det måtte vere her, håpte me. Og var det ikkje eit lite esperantoflagg me hadde sett langt der borte på ein vegg? Så me bestemte oss for å gå ut og ta sjansen. Der borte stod det nokre andre som hadde kome ut or ei anna drosje, me satsa på at dei kunne esperanto, og spurde: «Ĉu ĉi tie estas la kongresejo?» (Er det her kongresslokalet er?)

Det var det. Og på baksida av trappa der borte hang det ein lapp med teksten vend innover mot bygningane:


Kongresejo

Opp trappa gjekk me, og der var dei alle. Me hadde funne kongresslokalet, og med ein halvtimes margin fekk me utdelt kongresspapira ca. kl. 17.30.

Den fyrste kvelden

kabe

Kabe

Den fyrste kvelden er alltid sett av til registrering og «vert kjend»-kveld (Interkona vespero). Det vil seie, i år vart det ikkje nokon Interkona vespero med musikk og noko godt i glaset. Arrangementskomiteen hadde endra både på dette og, skulle det vise seg, mangt anna. Men møte folk kunne me jo likevel, slikt treng ein ikkje noko eige arrangement til.

Den tyske byen Darmstadt har ein norsk venskapsby som heiter Trondheim. Dette var grunnen til at esperantoklubben i Darmstadt tidlegare hadde teke kontakt med oss i Grupo Esperantista de Trondheim og avtalt med oss at kongressdeltakarane kunne møtast. I fyrste omgang ved oppslagstavlene klokka 19, slik at me kunne avtale eit seinare møte. Og slik vart det. Ein triveleg delegasjon med to damer og ein mann frå Darmstadt møtte ein triveleg delegasjon med fire menn og ei dame frå Trondheim, og avtalte å møtast neste kveld igjen, gjerne saman med endå ein mann med fartstid i trondheimsklubben.

På esperantokongressar av denne typen er alle lokala og salane oppkalla etter gamle esperantoheltar. Litt artig var det at årets kongress hadde eit auditorium som heitte Kabe, oppkalla etter Kazimierz «Kabe» Bein (1872–1959), ein profilert esperantopioner som sette viktige spor etter seg i det litterære språket. Det artige ligg i at Kabe i dag er mest kjend for å ha «kabeert» (esperanto: kabeis, i fortid). Det tyder at etter å ha vore ein aktiv esperantobrukar, så berre plutseleg slutta han med esperanto. Det skjedde i 1911, og namnet hans har altså gjeve namn til eit verb. Les meir om han på esperanto eller på engelsk.

Den største salen på ein Universala Kongreso, der dei store og viktige fellesarrangementa skjer, heiter alltid «Salono Zamenhof». Denne kvelden fauk eit par andre trondheimsborgarar forbi og sa at dei skulle på konsert med jødiske songar i Zamenhof klokka 20.00. Ja, det høyrdest jo interessant ut, så me òg vende nasen mot Zamenhof, som i år var eit stort telt på kongressområdet. Det fanst vel ikkje store nok forsamlingssalar på Politechnika Białostocka, som på engelsk heiter Białystok Technical University.

Der klokka lever sitt eige liv

dansarar

Ikkje ei songarinne

GPS-loggaren fortel at me fann vegen til teltet kl. 20:09:20, og der framme på scena var det nokre som dansa etter noko som for oss høyrdest ut som jødisk musikk. Men ein heil gjeng, skulle det ikkje berre vere ei songarinne, då? Hoi, der kom dansegjengen ned mellom publikum. Stor stemning, og… Hæ, var det slutt allereie? Det var sanneleg ein kort konsert til å vere sett opp med to timar. Kanskje teltet berre var reservert i to timar, men så var konserten mykje kortare?

Folk tok til å forlate Zamenhof, medan det kom noko på polsk i høgtalarane. Sjølv sat me der og visste ikkje heilt kva me skulle gjere. Men ein esperantist kan alltid be ein annan esperantist om råd, i alle fall på slike sosiale samankomstar som dette. Så då ei dame med ordet «Pollando» under namnet på namneskiltet gjekk forbi, sa me «pardonu», og spurde om kva som hadde vorte sagt på polsk.

Jau, fekk me vite, om få minutt skulle det verte konsert med jødiske songar, fortalde den hyggjelege dama.

Aha. Konserten var altså forseinka.

Det skulle sidan vise seg at dette var normalen heller enn unntaket. Det meste som fanst av slike kulturarrangement, varte mykje lenger enn den oppsette tida, som oftast pga. tjue ekstranummer, og dermed vart neste arrangement forseinka. Legg til tjue ekstranummer også på dei forseinka arrangementa, og du har ein situasjon der det er uråd å planleggje noko som helst, aller minst det å få i seg mat i høveleg tid før ein legg seg.

Men no vart det altså konsert med Irena Urbańska, som framførde jødiske songar så heilt meisterleg, rett nok ein halvtime forseinka, men med ein pianist som òg hadde medverka i filmen «Schindlers liste».

På denne konserten møtte me forresten att Kalle frå Estland, som hadde vore også i bryllaupet til bror min då han gifte seg for to år sidan. Bror min kan ikkje esperanto, det kan heller ikkje kona hans, men Kalle kan!

Opninga

Sundag 26. juli var det høgtidleg opning (solena inaŭguro) i Salono Zamenhof. Eigentleg klokka 10.00, men me kom jo ikkje i gang før nokre minutt etter. Opningsarrangementet inneheld alltid mange talar og ord, helsingar frå fjern og nær, og i år også ei prisutdeling.

studiopiosenki1

Louis Zaleski-Zamenhof sitjande til venstre

I år som mange andre år var også Louis-Christophe Zaleski-Zamenhof til stades. Han er det næraste ein kjem ein «kongeleg kjendis» i Esperantoland: Han har ikkje noko formelt verv, og ynskjer heller ikkje å ha noko å seie i esperantorørsla. Men han er æresmedlem i verdsesperantoforbundet UEA og æresborgar av Białystok, og ikkje minst: Bestefaren heitte Ludwik L. Zamenhof. Så dette er ein som mange vil ha ein bit av, og han stiller høfleg opp for å verte fotografert saman med kven det måtte vere, sjølv om mange bilete vert tekne utan at han veit det (men det veit han vel). Jau då, ein gong i tida har eg òg heilt «tilfeldig» teke eit bilete av han utan at han visste det. Mannen er då kjendis, og då kriblar det i amatørpaparazzifingeren. Zamenhof junior byrjar å dra på åra no (84 i år), men hadde med seg ein representant for neste generasjon, og begge to stod på podiet etter tur og helste frå familien Zamenhof. Det vart ikkje noko betre bilete på meg i år enn der me ser bakhovudet på han oppe på podiet, men Judith tok eit bilete frå storskjermen under opninga, som ho presenterer i sin bloggpost.

Białostockie Studio Piosenki

Białostockie Studio Piosenki snudde seg også mot oss på podiet.

Eit langt stykke ute i arrangementet var det tid for avveksling frå talane, og det var lagt inn ein konsert med Białostockie Studio Piosenki, som song for oss på esperanto. Det var ein sjarmerande gjeng, og kjempeflinke var dei òg. Etter den fyrste songen song dei ein song til. Og så kom ein tredje song. Og deretter kom det ein fjerde song. Og etter denne kom det endå ein song, og…

Dette viste seg å vere eit fenomen som skulle gjenta seg heile veka, og me hadde jo allereie fått ein smakebit av det kvelden før: Den lokale arrangementskomiteen hadde lagt inn kunstnarlege innslag som som regel varte noko lenger enn publikum var budde på.

Opningsarrangementet inneheld alltid mange talar og helsingar. For somme er det stor høgtid, for andre er det berre keisamt. Keisamt var det i alle fall å sitje utan Judith. Judith sat nemleg i salen saman med publikum, medan eg sat på podiet saman med ein flokk andre «landaj salutantoj» som skulle helse kongressen frå sine respektive land. Typisk for den seansen er at helsarane tradisjonelt har vorte bedne om å bruke maksimalt eitt verb, likevel frykta me på grunnlag av lang røynsle at dei fleste ville seie noko à la dette:

Karaj samideanoj! (Kjære meiningsfellar!) Eg representerer Landland, eit land som er prega av mange politiske parti og mange språk, både innfødde språk og framandspråk som me lærer på skulen. Den 94. Universala Kongreso de Esperanto er lagd til L.L. Zamenhofs fødeby, og det er noko ekstra symbolsk over dette. Her var det Zamenhof oppdaga kor viktig det er å snakke saman, og her vart ideen om esperanto sådd. Det er i år 150 år sidan Zamenhof vart fødd. På vegner av Landlands esperantolaug har eg den store ære og glede å få lov til å helse den 94. Universala Kongreso de Esperanto. Lat oss nyte kongressen, gå på konsertane og føredraga, og lat oss snakke med kvarandre og verte gode vener. Til neste år skal Landland arrangere eit stort esperantotreff, og alle er velkomne dit. Påmeldingsblankett ligg på http://www.landland-esperanto.zz, hugs bindestrek og punktum på rett plass i nettadressa.

Mulipliser dette med dei 61 landa som var representerte, og ein skjønar kvifor me såg fram til opninga med hjarto fulle av keisemd allereie på førehand. Eg har hatt for vane å protestere mot slike uvanar ved berre å seie «saluton el Norvegio» (hei frå Noreg), og det har brukt å vere populært.

I år måtte fordommane våre vike! Helsarane fekk beskjed om å vere kortfatta (som vanleg), og helst berre seie «gode ynske om fred» eller noko sånt til kongressdeltakarane, og då på våre eigne språk. «Me veit allereie at me er i Białystok, at Zamenhof vart fødd her for 150 år sidan, og at dette er den 94 Universala Kongreso. De treng ikkje å seie dette!» Dette var ei presisering som verkeleg hadde effekt.

saluto

Judith rakk å ta bilete då eg hadde helst ferdig og var på veg bort. Bak ventar New Zealand.

Formaninga måtte rett nok gjentakast nokre gonger før helsarane fekk det med seg (så me fekk altså eit par helsingar av den frykta typen likevel), men til vår store glede klarte  dei fleste helsarane å vere svært så kortfatta. Dette var ei ny og hyggjeleg oppleving! Sjølv nekta eg også å seie så mykje som tre ord om fred på norsk. Eg sa: «Samlingvanoj! Saluton!»

Det tyder «språkfellar, hei». Fyrste del av helsinga mi var òg ein liten protest. For det er då sanneleg ikkje ideologi eller meiningar som bind saman oss esperantobrukarar (sjølv om det kanskje var det i 1887). Det er språket.

Opninga var over tjue minutt forseinka (me skulle ha slutta kl. 12), og esperantohymnen «La Espero» (Håpet) vart avsungen, tradisjonen tru. Denne gongen vart den høgtidlege songen modulert før siste strofe.

Fotografering

Etter opninga var det tillyst fellesfotografering kl. 12.00 på scena utanfor Zamenhof-teltet. No var klokka altså 12.20. På førehand hadde me smilt håpefullt av planane om fellesfotografering. Slikt er jo eit stilig tiltak som ein ikkje møter for ofte i våre dagar, og som så absolutt høver seg på ein 150-årskongress. Men esperantobrukarar er ofte store individualistar, så me såg føre oss 1800 individualistar som alle ville insistere på å ta ein snartur ut av flokken for å ta eit bilete med sitt eige fotoapparat. Skulle dette gå bra, måtte dei arrangere det med takt og mynde.

Det gjorde dei ikkje.

For det fyrste hadde fellesfotograferinga vorte flytta pga. dårleg vêr. Rett nok var det fint vêr den dagen. Noka scene der ute fanst ikkje same kva, så det var sikkert greitt at fotograferinga var flytta. Ei beskjed om fotograferinga vart gjeven etter at folk hadde byrja å forlate teltet, så den beskjeda var det ingen som høyrde, og dermed visste ingen kvar me skulle fotograferast.

fellesfotografering

Fellesfotografering

Nærare ein time forseinka dukka det likevel opp ein stigebil utanfor Zamenhof-teltet, med to fotografar i korga. Dei klarte å samle kanskje eit par hundre av dei til saman 1860 påmelde deltakarane. Resten hadde funne vegen til dei mange føredraga, eller hadde berre gjeve opp å finne nokon fotograf. Ja ja.

I neste bloggpost om esperantoferda skal eg fortelje om andre saker og ting som skjedde på kongressen: feiande konsertar, interessante føredrag og kanskje meir til.

Førre bloggposten min om esperantoferda finn du her. Judiths bloggpost om kongresstarten kan du lese her.

– – –

[Esperantoferd 2009: 1. Warszawa2. Til Białystok3. Dei fyrste kongressdagane4. Zamenhofs fødeby5. Dei siste dagane6. Heim7. KortversjonenEpilog: Vandalar]

Read Full Post »

Munnleg eksamen

I Adressa 8. august føreslår studenttingsleiaren at munnlege eksamenar kan videofilmast, slik at sensuren kan etterprøvast og påklagast.

Eg er samd i at ein munnleg eksamen har sine veikskapar som alt anna, i dette tilfellet særleg akkurat det at sensuren ikkje kan etterprøvast. Tryggingssystemet pr. i dag går ut på å ha minst to fagpersonar til stades under eksamenen. Kandidaten har òg høve til å ta med seg observatørar (Universitets- og høgskulelova § 3-9 (3)). Eg har vore sensor på ein slik eksamen med fullt auditorium etter kandidatens ynske, og det var faktisk veldig hyggjeleg.

Desse sidene av munnleg-ordninga er trass alt mykje betre enn ved skriftleg eksamen, der faglærar som regel sit heilt åleine med bunken. (Merknad: Ved særleg svake kandidatar, men også i tvilstilfelle over heile karakterskalaen, plar eg rådføre meg med ein kollega.) Det finst også nyansar i dette, som at det faktisk er høve til ny munnleg eksamen dersom ein får medhald i klage på skriftleg del av ein eksamen som er sett saman av ein skriftleg og ein munnleg del (Universitets- og høgskulelova § 3-9 (5)).

Men ved ein reint munnleg sensur har ikkje studentane klagerett (anna enn på reint formelle feil), nettopp fordi det som skjer på eksamenen, ikkje kan dokumenterast etterpå (§ 5-3 (5)). Det som skjer på ein munnleg eksamen, finst ikkje lenger når eksamenen er over. Ser me bort frå kostnadene og at lova seier nei til klagerett på munnleg eksamen, kunne altså videofilming vere ein idé som gjerne kan vurderast.

Visse problem ville det likevel vere med dette, også om me ser bort frå at studentar (og sensorar!) ofte er meir nervøse på munnleg eksamen enn på skriftleg, og at videofilming vil kunne leggje ein ekstra dempar på spontaniteten, både hjå eksaminator/sensor og eksaminand.

Før eg går vidare, vil eg presisere at mesteparten (men ikkje alle) av mine røynsler som sensor eller eksaminator på munnleg eksamen er frå hovudfags- og seinare mastergradseksamenar (med i hovudsak tre sensorar/eksaminatorar). Dette er grunnlaget eg uttaler meg på no, så det eg seier, er ikkje naudsynleg allmenngyldig.

Før munnleg mastereksamen har eksaminator og sensorar snakka saman om styrkar og veikskapar i masteravhandlinga, og forsiktig landa på eit omtrentleg karakternivå. Ofte har dei ulike medlemmene i kommisjonen funne ulike styrkar og veikskapar.

Det som vert testa på munnleg, er på den eine sida knytt til det generelle fagområdet (og på masternivå: innhaldet i masteravhandlinga), på den andre sida vert det lagt vekt på kor godt dei akademiske ideala kjem til uttrykk (kritisk refleksjon, dokumenterbare analysar, sjølvstendig drøfting, sjå ting i samanheng osb.). Slikt er eksplisitt nemnt i karakterkriteria, uavhengig av eksamensform, i alle fall for dei faga som eg har kjennskap til.

Gjennom heile sensurprosessen på masternivå, både før og etter sjølve munnleg, vert sterke og svake sider haldne opp mot kvarandre. Som eit døme kan eg nemne ein eksamen der kandidaten på sett og vis hadde vore litt svak, men sensorane kom fram til at det var forsvarleg å leggje ein annan fagdisiplin (framleis relevant) til grunn for hovuddelen av vurderinga. Dermed skrudde me opp karakteren eit hakk. Sensurkommisjonar synest det er stas å gje gode karakterar. Eg har vore med på at munnleg har stadfest karakterar, og at munnleg har forbetra karakterar, men hittil ikkje at munnleg har drege karakteren nedover, sjølv om sikkert dette òg kan skje. På eit studieemne ein gong i tida der munnleg var einaste eksamensform, har eg òg vore med på å stryke folk. Dette er trist ved skriftleg sensur, og endå meir trasig å gjere andlet til andlet. Dette er ein ekstra grunn til at me så gjerne vil at det skal gå bra.

Videofilming av munnleg ville hatt sine fordelar, men òg sine nye ulemper, også om me ser bort frå dette med nervøsitet og spontanitet, som er nemnt over. Munnleg er jo pga. dialogforma ei vurderingsform med mykje improvisasjon. Ein klagekommisjon må ikkje berre vurdere korleis sjølve eksaminasjonen gjekk føre seg (skriftleg: oppgåveformuleringa; munnleg: dialogforma), men må også setje seg inn i alt det som ligg rundt: Vart t.d. kandidaten vurdert på rett grunnlag? Kvifor var spørsmåla som dei var? Ved skriftleg sensur har ein pensum og sensurrettleiinga å forhalde seg til, ved munnleg sensur vil ting alltid endre seg undervegs, og ein eventuell klagekommisjon vil trenge å vite slikt som umogeleg kan presiserast på førehand i ei sensurrettleiing.

Og samstundes har jo ikkje opphavleg eksamenskommisjon lov til å orientere klagekommisjonen om bakgrunnen for opphavleg karakter, altså om dei vurderingane som ligg rundt sjølve eksaminasjonen. Naturleg nok, for ein skal jo ikkje påverke ankeinstansen.

Såleis kan eit videoopptak av ein munnleg eksamen skape feil inntrykk av heilskapen i situasjonen, og gjerne på måtar som er til ulempe for kandidaten ved eventuell klage, dersom klage hadde vore mogeleg. Samstundes har dagens ordning heilt openbert sine veikskapar. På ei tredje side kan ein heller ikkje berre avskaffe ordninga med munnlege eksamenar, for dette er den einaste eksamensforma der kandidaten faktisk har høve til å gå i dialog med dei som set karakteren, og mange gonger er skriftleg eksamen også mindre eigna som vurderingsform. Som nemnt er det også fleire sensorar involverte ved munnleg enn ved skriftleg eksamen (med høve til å ta med seg publikum), slik at sensurprosessen er betre sikra der og då, men altså utan høve til klage.

Dermed er det heller ikkje berre snakk om manglande «politisk vilje fra ledelsen ved NTNU», slik studenttingsleiaren uttaler. I tillegg til lovparagrafen (vedteken av Stortinget, ikkje NTNU) som seier at munnleg prestasjon ikkje kan påklagast, er det også snakk om faktiske særtrekk ved eksamensform og sensurarbeid som er ulike for munnleg og skriftleg eksamen. Når studenttingsleiaren føreslår å bruke det videoutstyret som allereie finst ved universitetet, vil dessutan neste spørsmål vere om ein kan tillate seg å konfiskere videoutstyr som er innkjøpt av faglege grunnar rundt omkring, og dermed hindre folk i arbeidet sitt. Og kva med personvernet når me veit at eit gamalt, arkivert videoopptak kan identifisere folk direkte, til skilnad frå skriftlege eksamenar, der det berre finst eit kandidatnummer? Og dersom det er kandidaten sjølv som skal rå over opptaket, vil me då få folk som er viljuge til å stille som sensorar, med fare for å hamne på Youtube?

Ein kan truleg forbetre ordninga med munnleg sensur på fleire måtar, men neppe utan at det også har uynskte bieffektar (t.d. endå fleire sensorar, men då vert folk berre endå meir nervøse). Som regel finst det ikkje perfekte løysingar på noko her i livet, men forbetringar bør me alltid leite etter. Takk difor til studenttingsleiaren som tok opp dette viktige spørsmålet. Kanskje kan eit godt råd under dagens ordning vere å gjere studentane merksame på at munnleg eksaminasjon etter lova er offentleg, og at kandidaten difor kan ta med seg observatørar, slik at eventuelle dritsekk-sensorar (det er langt mellom dei!) kan få seg ein formell smekk etterpå. Alle kandidatar har òg rett til å få ei grunngjeving for karakteren, og ved munnleg sensur er det heller ikkje uvanleg å gje ei slik grunngjeving uoppmoda.

Read Full Post »

Zamenhof

Ludwik Zamenhof

Som eg nemnde i førre bloggpost, har eg nettopp vore i utlandet. Det var saman med fru Judith, og utlandet heitte Polen. Det var der alt starta for oss esperantobrukarar, den 26. juli 1887, då Ludwik Lejzer Zamenhof (1859–1917) fekk gjeve ut den fyrste læreboka i esperanto.

I sin bloggpost har Judith noko sjølvironisk kalla turen vår ei pilegrimsvandring. I år er det 150 år sidan Zamenhof vart fødd i byen Białystok, og i det høvet vart den 94. Universala Kongreso de Esperanto lagd dit. Familien Zamenhof budde i byen til 1873, då dei flytte til Warszawa.

Hotell

Warszawa-utsikt

Utsikt frå hotellromet

Warszawa var også vårt fyrste møte med Polen, seint på kvelden onsdag 22. juli. Drosjeturen frå flyplassen sette livet i perspektiv. Når sjåføren lynte seg veg gjennom fire felt, gjerne i 90 i 60-sona, samstundes som han bøygde seg ned mot høgre for å snakke i radio medan han smatt inn framom bilen til venstre for oss, så kom me i alle fall fort fram til hotellet. Resten av trafikken heldt tilsvarande fart, og var sjeldan lenger enn tre–fire meter unna.

Resepsjonen på hotellet informerte om at «because you are our special guest, we will give you a room with higher standards». Me vart dermed effektivt plasserte på minisuite med to rom i 21. etasje, to fjernsynsapparat, to telefonar, badekar, badekåpe, dobbelseng med dobbeldyne, sofa, lenestol, sånn der espressomaskin (det er sånn kaffi, det?) og fin utsikt over kulturpalasset og ei rundkøyring. Legg spesielt merke til hotell-lampeskjermen i nedre, høgre kant av kulturpalasset.

Romprisen som var slegen opp på innsida av døra, var avskrekkande nok, men me fekk våre tre netter der til førehandsavtalt pris, nauta billeg altså, og eg mistenkjer at det kanskje var ei overbooking i vår romkategori som var grunnen. Judith har ein annan hypotese. Ho tinga romet i namnet til «dr. Abrahamsen», og i dei lågare etasjane hadde hotellet akkurat innlosjert ein flokk av det yngre og meir lydkreative slaget som finare herremenn kanskje bør skånast for. Nja, eg held no framleis ein liten knapp på overbookinga.

Pilegrimsmål

Neste morgon sov me lenge. Svært lenge. Men klokka 12:34:27 registrerte GPS-loggaren at me stod utanfor hotellet, og ikkje så lenge etter åt me ein pizza på jarnbanestasjonen.

z-grav

Zamenhofs grav

Nasen vart deretter vend mot det som Judith kallar det fyrste pilegrimsmålet vårt: den jødiske gravplassen.

Dette skjedde til fots. Det er liksom så praktisk det, tenkte eg, til ei viss ergring for Judith. At denne transportmetoden skulle føre til store blemmer under føtene i resten av ferien, tenkte me ikkje så nøye på akkurat der og då, og for meg var det meir eit spørsmål om å «prøve ut» dei nye sandalane. Det kan ein gjerne kalle korttenkt.

Men me skulle altså til Cmentarz Żydowski, som det visstnok heiter på polsk. Den jødiske gravplassen i Warszawa er for folk flest kjend som ein jødisk gravplass. For oss er han derimot mest kjend som gravplassen der «La tombo» ligg. «La tombo» tyder ‘grava’ på esperanto, og det dreier seg om grava til L.L. Zamenhof.

Ja, for ærleg talt, er me fyrst på esperantotur til Polen, så kan me like gjerne dra han heilt ut.

Gravmonumentet er reist «av verdas esperantistar», og er ein helgen verdig (berre at Zamenhof ikkje var ein helgen, rykta skal jamvel ha det til at han var røykjar). Og der ligg altså Ludwik Zamenhof, sjølvaste Doktoro Esperanto, han som grunnla det språket som eg lærte som syttenåring. Trass i turistinstinkt med fotoapparat og videokamera kan ein tillate seg å tenkje på kven si grav ein no stod attmed, og kva den gamle doktoren har stelt i stand for så mange menneske.

Ulica Esperanto

Esperantogata

Dagen etter, fredag, vart det ny tur til grava for å ta betre bilete, og me tok sjølvsagt også turen til det andre pilegrimsmålet, Ulica Esperanto (Esperantogata), der det vart knipsa eit bilete av gatenamnet men ikkje av gata. I esperantokrinsar finst det tradisjonar for (les: ein hang til) å ta bilete av slike gateskilt, t.d. dei tilsvarande på Hamar og Elverum (ja, eg har bilete av dei òg), men for ekte esperantoturistar er det lite som kan måle seg med esperantogateskiltet berre nokre meter unna La tombo. I alle fall prinsipielt sett.

Vandring elles

gps-logg-20090723

GPS-logg torsdag 23. juli 2009

Allereie på heimvegen ettermiddagen før lærte me å bruke kollektivtrafikken i Warszawa, noko anna hadde me ikkje lenger føter til. Blemmene er allereie nemnde. Me hadde med oss gnagsårplaster, men for få. Heldigvis er det slik i Polen at dersom du lurer på kvar neste gatehjørne er, så ser du berre etter eit skilt som seier «Apteka». Vel, rett nok heng desse skilta også andre stader, men om det er apotek du treng og ikke eit gatehjørne, så gjer det ikkje noko. Apoteka ligg tettare enn gatehjørna, og dei har både gnagsårplaster og, som me fekk oppdage seinare på turen, myggmiddel.

Men å få kjøpt billett til kollektivtrafikken var ikkje lett. Postkontoret me fann, hadde billettar, men det var skralt med engelskkunnskapane, og ikkje snakka dei korkje tysk eller esperanto heller. Når me då ynskte oversikt over kva slags billettar som finst, og om dei kan brukast på både trikk, buss og metro (det kan dei), var det berre éi av dei tilsette som kunne nok engelsk, og det var berre så vidt.

Så er det sagt, det òg: Engelsk er ikkje eit så universelt internasjonalt språk som somme vil ha det til! (Det er ikkje esperanto heller, men pytt pytt.)

Fredag kom også fleire vener frå Trondheim Esperantoklubb til byen, og saman tok me turen til Kulturpalasset, og såg på det frå utsida.

Ein tur til restane av ghettomuren måtte me òg få med oss, adresse ul. Sienna 55. Desse restane ser du ikkje frå gata. Du må gå inn i bakgarden. Dette oppdaga me på ein nølande måte, men der inne vart me fort huka tak i av ein gutunge som vinka oss vidare innover til eit endå større murfragment.

Novotel

Hotellet vårt

På kvelden vandra me litt omkring og leitte etter ein stad å ete. Dei såre føtene og ein litt fuktig atmosfære gjorde at me enda opp på vårt eige hotell (Novotel Warszawa Centrum), og fann ut at me skulle prøve luksusrestauranten der. Det var luksus. Alle detaljane som me ikkje visste om, var på plass. Me vart tiltalte som «madam» og «sir» (i den rekkjefylgja), fekk to hors d’oeuvre utanom menyen, tre slags smør med grundig forklaring av innhaldet, ei stor flaske med vatn (i motsetnad til dei bittesmå tyrst-i-hel-flaskene som andre restaurantar trudde var symbol på luksus), vakkert dandert hovudrett og ein créme brûlée som kunne ta pusten frå ein. Kelnaren var nøyen med alle detaljar, alt frå å gå rundt bordet for leggje på plass kniven (i staden for å stå bak oss eller strekkje seg framfor oss) til å smile med både munn og augo, og til og med nekte å ta imot tips. (Han fekk likevel.)

Og der sat me, sveitte og forkomne i sommarkleda våre, og følte oss alt anna enn luskuriøse. Men sjølv dette klarte kelnaren å oversjå. Det var så flott at det nesten var flautt å ete der.

På desse to dagane i Warszawa lærte me oss elles fort å sjå på bilane kor lenge dei hadde stått parkerte. Dersom dei hadde stått nokre timar, låg det tjukke bunkar med strippeklubb-reklame under viskarane. Hadde dei stått berre i nokre minutt, var bunken tynnare. Fortaua var fulle av slike lappar (alltid med framsida opp), og det var vel Judith som kommenterte at heime i det liksom så sekulariserte Noreg ser me ikkje slikt. Her i det djupt katolske Polen, derimot…

Fru Judith har òg blogga om Warszawa. Eg skulle ynskje eg var like flink til å skrive som ho. Men eg er mektig stolt over å ha henne som kone. Klikk her for å lese bloggposten hennar.

I neste bloggpost om esperantoferda reiser me til Białystok.

– – –

[Esperantoferd 2009: 1. Warszawa2. Til Białystok3. Dei fyrste kongressdagane4. Zamenhofs fødeby5. Dei siste dagane6. Heim7. KortversjonenEpilog: Vandalar]

Read Full Post »

Atsjo

Ein skal kanskje vere varsam no i desse tider med å nyse i flybussen på veg heim frå ein tur i utlandet. Men eg kunne ikkje dy meg. Etterpå hadde eg ei røyst inni meg som lengta etter å skrike det ut:

«Eg har ikkje svineinfluensa, det var berre noko som kitla meg i nasen!»

Read Full Post »

« Newer Posts