Feeds:
Innlegg
Kommentarar

Archive for september 2009

Akkusativ

CD-en til unge Carina Gerlach er det ein song som heiter «Akuzativo», med tekst og melodi av Marina Korotj. Særleg to liner i songen tiltalar meg:

Sed nun sen vi ne eblas la vivo – Akuzativo.
Neniam al vi diros mi adiaŭ.

På norsk vert det:

Men no er ikkje livet mogeleg utan deg – Akkusativ.
Aldri skal eg seie farvel til deg.

Sjeldan kan ein høyre tilsvarande direkte kjærleiksfråsegner til grammatiske trekk, særleg innanfor kategorien kasus. Det næraste ein som regel kjem i musikk elles, er visse godt innpakka ynske om overgang frå singularis til dualis, men numerus vert jo ein heilt annan kategori, og til vanleg er det ikkje spesielt eksplisitt heller.

Kalle Kniivilä har eit videoopptak av akkusativ-songen her. Plata kan du kjøpe på Vinilkosmo (sjå under popmusikk).

(For dei uinnvigde: Akkusativ er ei bøyingsform av t.d. pronomen eller substantiv som typisk viser at me har å gjere med eit (direkte) objekt. På norsk skil me mellom subjektsforma eg og objektsforma meg, og eit anna namn på objektsforma er altså akkusativ.)

Read Full Post »

Det startar der, ja

Jørgen møtte ein fyr, dei snakka om språk, og Jørgen kom inn på at han (altså Jørgen) har lombardisk som morsmål.

– Å ja, lombardisk, sa denne andre fyren, det er eit språk i alpane. Og han kunne også eitt ord på språket, nemleg figa [«figa] med fleirtalsforma fiich [fi:k], med lang vokal og utlydsherding (orsak jukse-IPA-en her). For dei uinnvigde, dette er vulgærordet for noko som mannskroppen min ikkje har.

Så sit eg og fortel dette vidare til fru Judith, og når eg kjem til dette eine ordet som fyren hadde lært seg, kommenterer ho: – Det startar der, ja.

Eg fortel deretter til henne at Jørgen lurte på korleis denne fyren visste så mykje om lombardisk. Jau, han hadde vore studenten til Jardar.

– Det startar der, ja! seier Judith ein gong til.

Read Full Post »

Tale til Elna Matland
ved leiaren i Norsk Esperanto-Forbund, Jardar Eggesbø Abrahamsen,
i høve overrekkinga av H.M. Kongens fortenstmedalje i sølv,
Grand Hotel Terminus, Bergen, fredag 18. september 2009.

Gode Elna.

Tale til ElnaDå styret i Norsk Esperanto-Forbund byrja å nøste i merittane dine, visste me allereie på førehand at dette kom til å ta tid. Det me derimot ikkje visste, var kor omfattande arbeidet ditt faktisk har vore. Me innbilte oss at du hadde lagt ned ein enorm innsats for esperantorørsla, men di meir me nøsta, di meir forstod me at orda «enorm innsats» rett og slett var for små.

Mykje av det du har gjort, har me allereie høyrt nemnt, og alt vitnar om at du er eit organisasjonsmenneske:

Du hadde vel knapt lært esperanto, før namnet ditt dukka opp i klubbavisa for Bergens Esperantoklubb – som redaktør. Du har sagt til meg at dei var så ivrige i klubben etter å aktivisere deg.

Men eg trur det kanskje er mange her i dag som har ein mistanke om at det var ikkje berre klubben som var ivrig.

Du må naudsynleg ha vore ivrig då du sykla til kretsstemne i Vikedal i 1942, midt under krigen, og tre år etter at du lærte esperanto. Resultatet av den sykkelturen var at Bergens-klubben neste år melde seg inn i Vestlandets krets.

Ved frukostbordet på landsmøtet no i sommar lærte du oss ei takk for maten-regle: «Pro la manĝo dankon, ni ne trovis mankon, dankon.» Kvar hadde så denne regla oppstått? Jau, på det årlege Lofthus-arrangementet på 40- og 50-talet som me allereie har høyrt om, og der du hadde ein ikkje ubetydeleg finger med i spelet.

Då du fylte 50, skreiv Carl Støp-Bowitz i medlemsbladet Norvega Esperantisto at du er «unu el la plej dinamikaj esperantistoj en Norvegujo» (ein av dei mest dynamiske esperantistane i Noreg). Og han hadde belegg for påstanden: «Tra la jaroj ni trovas ŝin en preskaŭ ĉiuj eblaj oficoj de la movado» (Opp gjennom åra har me funne henne i nesten alle mogelege verv i rørsla). Og så brukte han 26 liner i medlemsbladet på å ramse opp veldig overflatisk ulike verv og andre gjeremål i norsk og internasjonal esperantorørsle.

Me høyrde i stad at Støp-Bowitz avslutta sin gratulasjon den gongen med at dei fleste esperantistar ikkje ville ha oppnått halvparten så mykje på hundre år som du har oppnått på dine femti fyrste.

Men så la han til: «dezirante al la jubileulino minimume kvindek pliajn same aktivajn jarojn». Han såg altså fram til minst femti nye år med eit tilsvarande aktivitetsnivå.

No har det snart gått førti nye år, og eg trur Støp-Bowitz ville ha vore nøgd.

Mitt fyrste møte med deg var under Universala Kongreso i Bergen i 1991. Der hadde eg den glede å observere deg i full fart gjennom Grieghallen med eit einaste stort smil om munnen. Og det var eit velfortent smil, for under di leiing vart Universala Kongreso i Bergen ein svært vellukka esperantokongress. Eg har vore på mange kongressar, og veit kva eg snakkar om frå eit publikumsperspektiv. Også i Revuo Esperanto, det internasjonale bladet til UEA, forstod dei kva som hadde hendt, og kongressen vart omtalt i svært rosande ordelag.

Bergens-kongressen var også usedvanleg synleg for den jamne bergensar, og med kongress-namneskiltet på brystet opplevde eg å verta stoppa på gata av blide bergensarar som ynskte meg hjarteleg velkomen til Noreg. Dei kom med den velkomsten på engelsk, men dei visste kva esperanto var, og dei hadde høyrt om kongressen.

Elna og Jardar

Dagens forbundsleiar solar seg i glansen frå den gamle leiaren.

Same sommaren gjekk du av som leiar i Norsk Esperanto-Forbund etter seks år i det vervet. Sjølv om du har prøvt å roe deg ned, så har du likevel med visse mellomrom levert friske og ikkje minst dagsaktuelle innspel:

For nokre få år sidan føreslo du å omorganisere den norske esperantorørsla, at me kunne gå vekk frå den tradisjonelle medlemssentrerte organisasjonen og over til ein struktur som var meir i tråd med tida. Forslaget førte nok ikkje til den omfattande debatten som du hadde ynskt, men det illustrerer likevel at du gjev gjerne folk nye tankar å tenkje på, og det gjer du på grunngjevne måtar.

Du er også engasjert på meir tradisjonelt vis. På landsseminaret i 2006 var det du som var hovudattraksjon, med eit entusiastisk føredrag om norsk esperantohistorie, spesialbestilt av forbundsstyret. Du greidde sjølvsagt ikkje å dy deg der heller, så du smugla inn eit lite innlegg om fordelar og ulemper ved den landsmøteordninga som finst i dag.

Som sagt har du prøvt å roe deg ned. Men etter det eg har klart å spore opp, har du framleis to verv i esperantorørsla: Du er varamedlem i styret til Bergens Esperantoklubb. Og etter 51 samanhengande år er du framleis delegito (lokalrepresentant) for Universala Esperanto-Asocio.

Alt i alt har du – så langt – hatt 70 år som ein usedvanleg aktiv esperantist. Dette tyder at sjølv om me har prøvt å nøste i merittane dine etter beste evne, så kan me umogeleg ha greitt å få oversikt over alt det som du har gjort for esperantorørsla, og som du har gjort i tillegg til både lærargjerninga, kommunalpolitiske verv og verv i andre organisasjonar.

Du er sjølvsagt allereie æresmedlem i både Bergens Esperantoklubb, i Norsk Esperanto-Forbund og i Universala Esperanto-Asocio. Likevel følte me altså i forbundsstyret at det var noko som mangla.

Og i dag ser me at kongen var samd med oss.

På vegner av Norsk Esperanto-Forbund: gratulerer og takk!

Read Full Post »

Teikneserieassimilasjon

Det er ikkje kvar dag me ser eit fonologisk fenomen gjort til hovudpoeng i ein teikneserie, men i gårsdagens «Piray» (Hello Snorre) på Nettavisen (Karine Haaland) finn me eit døme på assimilasjon av laryngale trekk.

Kort sagt: I ordet som til vanleg vert stava livsglad, har s-en gjort v-en ustemd. Og legg merke til korleis du sjølv uttalar eit ord som onsdag. Det er ikkje med [d], er det vel?

Men tilbake til «lifsglad». Eg googla akkurat forma «lifsglad», og fekk 37 treff, mot 55 000 for «livsglad». Men eigentleg er jo skrivemåten «lifsglad» ikkje så mykje verre enn skrivemåten «jakt». Sistnemnde ord er i slekt med verbet «jage», og vart tidlegare stava «jagt» (også på nynorsk) nettopp difor.

Det nynorske verbet hugse vert sjølvsagt uttalt med [ks], men me skriv det med g fordi ordet er i slekt med hug. På bokmål har dei to konsonantane vorte omsnudde (fenomenet heiter metatese), og me har fått husge, men der skriv me altså huske i tråd med uttalen.

(Eigentleg hadde eg tenkt å skrive noko fullstendig anna om den assimilasjonen som er brukt i teikneseriestripa, men det vart så omfattande at eg i staden kopierte det over til eit anna dokument som ikkje har noko bloggpreg over seg. Spør meg heller om det på førelesing.)

Read Full Post »

Svikefull datamaskin

Musikksida på CD-en

Eg fekk ikkje til å spele debutplata til Carina Gerlach. Datamaskina mi insisterte stendig på at det ikkje var ein CD, noko eg ikkje hadde opplevt før. Til slutt klarte eg noko flau å overtyde meg sjølv om at dette slett ikkje var ein CD men heller ei tjuverisikring, ei narreplate som eg skulle ha levert inn i bokutsalet på esperantokongressen i byte mot den eigentlege CD-en. No hadde eg verkeleg tabba meg ut, som hadde gløymt noko så elementært, tenkte eg. Plastplata hadde jamvel tredimensjonal utsmykking på etikettsida, og var elles heilt svart.

Men det var ikkje som eg trudde. På bokutsalet til verdsforbundet i Rotterdam prøvespelte dei ein CD som såg likeeins ut som min, og melde tilbake at alt fungerte som det skulle.

Kunne det då ha seg slik at mi eminente datamaskin, min trugne ven på fanget, hadde rana meg for fleire dagar med flott musikk? Eg fekk ei ekkel kjensle, og medan eg assosierte til sjalu personar som i svik mot det fortrulege i kjærleiksforholdet (i alle fall på film) lèt ein detektiv overvake ektemaken, berre sånn i tilfelle maken allereie har vore fyrst ute med noko svikefullt, så gjekk eg sameleis til andre datamaskiner for å få ei visse for om mitt kjæraste hadde svike meg eller ikkje, og eg oppdaga at ja: den fangsitjande venen min er ein fornøyingstjuv.

Uglad over desse dagane med musikkløyse gledde det meg at ei forlaten datamaskin frå gamle dagar framleis var så trugen mot meg at ho ville gje meg den etterlengta musikken utan tanke for eigen vinst.

Og sidan gjekk eg attende til bedragaren, svikaren sit atter på fanget mitt, og må no som straff spele den musikken som eg vart nekta så altfor lenge.

[En Esperanto]

Read Full Post »

Perfida komputilo

La muzika flanko de la KD

Mi ne sukcesis ludi la debutan KD-n de Carina Gerlach. Mia komputilo insistadis ke ĝi ne estas KD, kion ĝi neniam antaŭe faris. Fine mi honteme konvinkis min mem ke ne temas pri vera KD, sed pri kontraŭŝtela disko kiun mi devintus liveri en la Libroservo dum la UK por ricevi la veran KD-n. Nun mi vere faris mison, forgesinte ion tiom simplan. La disko ja eĉ havas tridimensiajn plastajn ornamaĵojn sur la etikeda flanko, kaj krome estas tute nigra.

Tamen ne estis tiel kiel mi kredis. En la Libroservo en Roterdamo oni provludis similaspektan ekzempleron, kaj raportis ke ĉio funkcias bone.

Ĉu do vere povas esti ke mia eminenta komputilo, mia fidela sursina amiko, forrabis de mi plurajn tagojn da bona muziko? Mi ekhavis malagrablan senton, kaj same kiel ĵaluza persono (almenaŭ en filmoj) lasas detektivon gvatsekvi la edzon aŭ edzinon, tiel perfidante la intimecon de la amrilato, nur okaze ke la alia jam unue ĝin perfidis, – tiel same mi ekesploris aliajn komputilojn por kontroli ĉu mia plej kara estas perfidulo aŭ ne, kaj mi malkovris ke jes: mia sinamiko estas plezurrabisto.

Malgaja pro la senmuzikaj tagoj mi ĝojis ke forlasita komputilo de la pratagoj ankoraŭ tiom fidelas al mi, ke sen pensoj pri propra profito ĝi volas doni al mi la sopiratan muzikon.

Kaj poste mi reiris al la trompulo, la perfidulo denove sidas sur mia sino, kaj devas nun pune ludadi la muzikon kiun ĝi dum tiom da tempo rifuzis al mi.

[På norsk]

Read Full Post »

ConCat

Phonoloblog melder at ConCat (Constraint Catalogue) har vorte vaksen: ein wiki med optimalitetsteoretiske… ja, kva skal ein kalle det på norsk? Eg har brukt «føringar», men har vorte meir glad i «krav», somme bruker «betingelser», og på engelsk kallar dei det «constraints», som etter ordboka kan omsetjast med «restriksjonar». I alle fall, ConCat er her.

Read Full Post »

Teknologiske nyvinningar

No er tida komen til oss på vårt fakultet òg: Universitetets tilsette får ikkje lenger levere reiserekning eller registrere fråvær på papir, og heller ikkje lønsslippen skal kome på papir lenger. I staden skal kvar einskild tilsett gjere alt direkte i lønssystemet via PAGAweb, levert av firmaet Bluegarden. Systemet er nøye utprøvt og kvalitetssikra gjennom eit pilotprosjekt annanstads på universitetet, så her vert det ingen ubehagelege overraskingar.

Somme idear er gode, om dei berre hadde fungert.

PAGAweb er kompatibelt med Internet Explorer for Windows. Punktum.

Eg har Mac OS X. Då ser det slik ut:

Moderne tilstandar i det nye løns- og personalsystemet til NTNU

Lagnaden er heller ikkje noko blidare mot Linux-folket, og som ein innsendar til Universitetsavisa peiker på i innlegget «NTNU låser ansatte til Microsoft» (som bloggpost her): «PAGAweb er tydeligvis bygget på et rammeverk som er minst 9 år gammelt», og sjølv XP er for nytt til at feilmeldinga nemner det som kompatibelt system. (Eg har likevel klart å logge inn med XP, sjå under.)

Den same feilmeldinga indikerer at PAGAweb skal vere kompatibelt med både Windows 95 og med Mac OS 7.6 (som kom i 1997).

Det var forresten ikkje berre-berre å finne fram til feilmeldinga med denne viktige informasjonen. Eg måtte gå omvegen om «Rutinestøtte» og direktelinken til eit skjema der, for under «Skjema/Oppgaver» var alt blankt både i Safari og i Firefox. Skjermdumpen er frå Firefox, for i Safari opna direktelinken eit vindauga som berre lét seg att med det same. Det er kanskje like greitt, for som Aslak seier:

jeg forsøkte med HotJava 3.0, men det funka ikke. Bluegarden har tydeligvis ikke kvalitetskontrollert feilmeldingene sine.

På PAGAweb-kurset no for ei vekes tid sidan vart me orienterte om at også Windows-brukarar som elles har eit kompatibelt operativsystem og ein kompatibel IE, ikkje vil få tilgang dersom dei har oppdatert Java-en sin. PAGAweb er nemleg berre kompatibelt med gamle Java-versjonar. Eller sagt på ein annan måte: Systemet er per i dag ikkje kompatibelt med noko som helst, og ordet «problem» vart brukt om… eh… ikkje om PAGAweb, men om at det kom ei Java-oppdatering tidlegare i år.

Eg veit ikkje om det er Java-problem som ligg til grunn, men det var liksom ikkje så overraskande å lese om Windows-brukaren som har brukt tre dagar på å prøve å sende inn reiserekning utan å få det til.

Folk har ymta frampå om at Bluegarden kanskje ikkje er seriøse, som berre stør Internet Explorer, gamal Windows og utdatert Java. Men på kurset fekk me høyre at jau, Bluegarden er faktisk seriøse, for dei er ein stor leverandør.

Og det er sjølvsagt rett at «seriøs» kan tyde ‘av stort omfang’ i visse samanhengar, som i «dei er seriøst uskikka», så på det viset er det sjølvsagt noko heilt «seriøst» over både Bluegarden og over innføringa av eit PAGAweb frå steinalderen.

Terminalserver

Skjermdump frå terminalserverenFor alle oss som ikkje lever i steinalderen, så er det visst ein terminalserver som gjeld. Ein eller annan stad på universitetet står det ein utdatert Windows som ein skal kunne kople seg til via nettet for å få gjort jobben. Eg har prøvt denne, og har funne ut at dingsen ikkje er samd med tastaturet mitt om kvar @, é, akuttaksent generelt eller andre meir avanserte skriftteikn ligg, til dømes ç, ß, č, $, €, §, « og ».

Ja, forresten. Sånne rare teikn som € og č bør ein kanskje unngå same kva, for html-kjelda i PAGAweb bruker ISO 8859-1, frå tida før det fanst euro og samiske eller austeuropeiske stadnamn. (Det siste der er ikkje heilt sant, men.)

Linux-brukarane klarer ikkje å kople seg til denne terminalserveren, og kan korkje levere reiserekningar eller registrere fråvær, og vil heller ikkje få lønsslipp. (Det gjer kanskje ikkje noko, for det finst visst somme universitetstilsette som leverer prosentvise reiserekningar, og på kurset vart det nemnt at slike reiserekningar ikkje lèt seg fylle ut på dette systemet, ettersom det berre er universitet som har slike ordningar. På kurset rådde ein brukarane til heller å fylle ut reiserekninga litt kreativt, jukse litt med lunsjane og sånt.)

Den som har Mac, kan likevel bruke omvegen om terminalserver, om ein taklar å verte aktivt hindra i å utøve ortografisk kompetanse. Men klarer me å skrive ut lønsslippen? Eller reiserekninga? For me har fått beskjed om at reiserekningar må skrivast ut dersom det finst vedlegg å sende inn (kvitteringar og sånt). Jau, ein kan kople til lokal skrivar når ein loggar seg på terminalserveren. Men då eg prøvde å skrive ut på den måten, krasja heile klienten min (Remote Desktop Connection frå Microsoft). Neste gong låste utskriftsdialogen på Windows-serveren seg, og tredje gong krasja terminalklienten ein gong til.

Merk, grunnen til at dei tilsette heretter skal bruke akkurat PAGAweb, er at då vert kvardagen så mykje lettare og meir effektiv her på det «skapande» universitetet (har dei bestemt). Me skal bruke mindre tid på slikt som ein ikkje skal trenge å bruke tid på, og dermed spare både tid og såleis også pengar. Eg har til dømes allereie no spart meg for fleire dagar med fagleg arbeid ved rett og slett å bruke tid på å prøve å få PAGAweb til å fungere.

Virtualisering

Så korleis skal ein få til å skrive ut noko, eller kanskje lage ein pdf av det, dersom ein har Mac? Virtualisering er svaret. Eg har funne fram til ei løysing, men det krev altså at ein har Windows tilgjengleg t.d. i Fusion. Ah, det følest som eit leikety kvar gong eg fyrer opp Windows, i mitt tilfelle ein gamal XP. Løysinga fungerer på visse oversiktssider i PAGAweb, men diverre ikkje for lønsslippen:

  1. Logg inn på PAGAweb med Safari for Mac. Rett nok får du ikkje tilgang til noko som helst, men logg inn likevel. Legg merke til at dersom du trykkjer «logg ut», så kjem du tilbake til PAGAweb-framsida, og er framleis like innlogga.
  2. Fyr opp Internet Explorer i Windows. Eg har prøvt den godt utdaterte versjon 6, den versjonen er tydelegvis gamal nok til å fungere mot PAGAweb. Bluegarden garanterer liksom for versjon 4 og 5 og deromkring.
  3. Logg inn via Internet Explorer, gå til ei oversiktsside, t.d. tilsetjingshistorikken, og vel utskrift, deretter «forhåndsvisning» og OK i det vesle vindauga som dukkar opp no.
  4. Det dukkar opp ei førehandsvising. Trykk ctrl-N i Internet Explorer no. Då opnar det seg eit nytt vindauga med den same førehandsvisinga, men no har det også eit adressefelt.
  5. Kopier denne adressa, gå ut av leiketyet og over i Mac OS X og Safari igjen. Lim inn adressa i adressefeltet der, trykk på returtasten.
  6. Vips, der har du tilsetjingshistorikken din i Safari, og du kan skrive ut til skrivar eller som pdf på vanleg måte.

Lønsslippen lèt seg ikkje opne i Safari på denne måten. Trikset fungerer på oversikta over lønsslippar sameleis som det fungerer på tilsetjingshistorikken, men det fungerer ikkje på sjølve lønsslippane. Opnar du ein lønsslipp i Internet Explorer, vil du nedst i vindauga sjå ei lang nettadresse, diverre nyttar det heller ikkje å taste denne adressa inn i Safari manuelt.

Men om du i Fusion har tillate Windows-en å skrive ut til den skrivaren som Mac-en er kopla til, så kan du skrive ut rett frå Windows-en. Papirutskrifta kan du eventuelt skanne igjen om du vil lagre lønsslippen elektronisk på datamaskina di. (Min XP i Fusion kan skrive til fil som deretter kan overførast til vertssystemet, men berre i eit rart format som ikkje er brukande til noko.)

Det er sjølvsagt også mogeleg å installere ein virtuell pdf-skrivar på Mac-en, t.d. CUPS-PDF, om du er komfortabel med det å redigere filer av typen /etc/cups/cups-pdf.conf. Denne virtuelle skrivaren fungerer for tida ikkje utan vidare med Mac OS X 10.6, men dette tipset på Mac OS X Hints fortel korleis du kan ordne det dersom du veit litt om Unix.

Korleis får du tak i Fusion og Windows? Jau, som tilsett ved universitetet får du ikkje noko Windows-operativsystem utdelt dersom du har Mac. Dette har å gjere med lisensavtalar og sånt. Ein betaler slikt av eiga lomme. Kunnskapar om Unix skaffar du deg på eiga hand.

Og til slutt…

Då eg logga meg på PAGAweb med Internet Explorer frå min privatfinansierte XP i Fusion, fekk eg sjå lønsslippen min, og eg vil vere i stand til å skrive han ut slik som eg har nemnt over. Derimot fekk eg ikkje tilgang til noko skjema, heller ikkje skjemaet for familieopplysningar (som det er obligatorisk å fylle ut, sa dei på kurset). Årsak: «It is not possible to start Java in your Browser.»

Hm, den XP-en min har visst ikkje Java. Ja, då må eg visst setje meg inn i fleire ting her, for akkurat no er finst det absolutt ingen måte for meg å fylgje arbeidsgjevars pålegg på ved hjelp av det utstyret som arbeidsgjevar har gjeve oss (berre via ein bokstavfattig terminalserver der klienten krasjar). Så flott då at det finst eit utprøvt, pilottesta og såleis kvalitetssikra vedtak om at eg sit her og sparer både tid og pengar. Heilt seriøst.

pagaweb-powerpoint

Frå NTNUs PowerPoint på PAGAweb-kurset: «Innføring av lønnssystem som oppfyller moderne forutsetninger»

Read Full Post »

Den 25. juli til 1. august var det verdskongress med i overkant av 1800 esperantospråklege deltakarar i Białystok i nordaustlege Polen, heimbyen til 150-årsjubilanten Ludwik Lejzer Zamenhof, som grunnla språket i 1887.

Me høyrde ikkje så mykje til det på kongressen, men då me kom heim, las me i nettavisa Libera Folio [lenkje 1] [lenkje 2] og andre stader (sjå lenkjer nedover i bloggposten) at tre esperantobussar med polske og tsjekkiske tilreisande fekk oppskorne dekka sine. I alle fall den eine bussen var klart merkt med esperantoflagg og ordet «esperanto».

Allereie før opninga av kongressen var det nokon som sette fyr på teltet der dei store fellesarrangementa skulle haldast. Brannen vart sløkt i tide, men 30 kvadratmeter med teltduk vart øydelagt, med ein prislapp på meir enn 2500 euro.

I ein liten park i Białystok sentrum står bysta til Zamenhof, i høve kongressen med polske flagg, podlasiske regionflagg, blå EU-flagg og grøne esperantoflagg på kvar side. Men esperantoflagga hadde ein lei tendens til å forsvinne.

Det vert også fortalt at lokale polakkar gjekk til åtak på husa med sovesal der det budde ungdommar som var med på kongressen. Ein stein kom inn gjennom eit vindauga og skadde ein brasiliansk kongressdeltakar.

Natt til torsdag i kongressveka var det nokon som kasta ein molotovcocktail mot det nyopna Zamenhof-senteret i byen. Og fredagskvelden, kvelden før avslutninga på kongressen, vart Zamenhof-bysta i den vesle parken tilgrisa med rosa måling (sjå biletet, som er henta frå lokalavisa Kurier Poranny).

Varaordføraren sa i Libera Folio si attgjeving (her i mi omsetjing vidare til norsk):

– Eg har ikkje ord. Det er ikkje mogeleg å kommentere dette. Mest bittert er det at kvar av desse gjerningane er det lokale byfolk som er skuld i. Og ingen reagerte. På denne måten er det at Białystok-borgarane tek avskil med esperantistane.

Esperantobloggaren Dirk Bindmann refererer også Kalle Kniiviläs meldingar på postlista uea-membroj om at ein turistplakett framfor Zamenhofs gamle skule vart ramponert, og at ein reklameplakat for kongressen vart øydelagd.

Białystok har visst Polens mest hyggjelege kriminalstatistikk, og det har verka rart at alt dette skulle råke esperantokokongressen berre heilt sånn tilfeldig. Lokale massemedia har spekulert på om det var rasisme som låg bak, ettersom Zamenhof var jøde (det ville i tilfelle ikkje vere heilt nytt: Mein Kampf fortel at esperanto er «die jüdische Universalsprache»). Den austerrikske avisa Der Standard har såleis meldt at kongressområdet fekk vitjing av ungdommar som hadde på seg svarte t-skjorter med gjennomstreka davidsstjerne. Bindmann nemer i tillegg i den nemnde bloggposten at like før kongressen dukka det opp nazistiske plakatar i Białystok, og han konkluderer slik (i mi omsetjing):

Ja, vandalisme kan skje kvar som helst, ikkje berre i Białystok. Eg meiner likevel at åtaka mot Zamenhof, mot den jødiske Zamenhof, er typiske for Białystok og Polen. Sjølvsagt er ikkje alle polakkar jødehatarar, og slett ikkje dei mange polske esperantistane. Likevel er det eit faktum at antisemittisme har ein brei samfunnsmessig basis i Polen. I ei undersøking frå 2005 uttrykte nesten annankvar polakk å mislike jødar. Og viktigast: Antisemittar i Polen er ikkje berre makteslause marginale personar. Dei bestemmer også over andre menneske og over samfunnsutviklinga. Lat oss ikkje gløyme namnet Jerzy Targalski. Det var han som vedtok å leggje ned esperantosendingane til polsk radio den 15. desember 2006. Targalski har til og med offentleg sett denne avgjerda i samanheng med at Zamenhof var jøde.

Kalle Kniivilä kommenterer til den bloggposten at vandalismen gjenspegla den store merksemda som kongressen fekk: Jamvel vandalane vart merksame på at esperanto finst, men likevel ikkje berre dei.

Og formuleringa «men likevel ikkje berre dei» (tamen ne nur ili) er viktig:

Personleg opplevde eg ikkje noko ubehag ved å vere esperantomann i Białystok den veka, sjølv ikkje med namnelapp med namnet Abrahamsen på brystet (det kling visst litt jødisk, har eg forstått). Tvert imot var alle polakkane eg møtte, hyggjelege og hjelpsame (med unntak av ei billettlukedame som treng smilekurs, men det er jo ei heilt anna sak).

Esperantokonsertane som vart haldne i det offentlege rom, var prega av god stemning med mange byborgarar til stades, og eg fekk eit inntrykk av at byen er svært byrg over at Zamenhof vart fødd der. Berre slik er det jo mogeleg å drive ein kafé med namnet Esperanto Café i stasbygget på bytorget, med esperantokake (med grøn marsipanstjerne oppå) som søt spesialitet. Og berre slik kunne byen Białystok stille seg bak kongressen som sponsor og som samarbeidspartnar.

Politiet i Białystok har sidan pågripe ein 17-åring som har tilstått å ha kasta måling på Zamenhof-bysta, utan at han sjølv heilt veit kvifor. Dette tyder at vandalismen i alle fall ikkje alltid har vore like gjennomtenkt.

– – –

[Esperantoferd 2009: 1. Warszawa2. Til Białystok3. Dei fyrste kongressdagane4. Zamenhofs fødeby5. Dei siste dagane6. Heim7. KortversjonenEpilog: Vandalar]

Read Full Post »

Språket esperanto vart grunnlagt i 1887, og i år er det 150 år sidan grunnleggjaren L.L. Zamenhof vart fødd i 1859. Den årlege Universala Kongreso de Esperanto vart difor lagd til fødebyen der han fekk heile ideen, Białystok i Polen. Me hadde lenge vore i tvil om det ville la seg gjere å reise på jubileumskongressen, og me bestemte oss difor i siste augneblink.

Å planleggje reisa

Så seint bestemte me oss at me ikkje var sikre på om me ville få overnatting. Det internasjonale esperantoforbundet UEA hadde nemleg reservert alle hotella i byen, noko som er ei historie for seg sjølv: Hotellreservasjonane er ein måte for UEA å tene pengar på, så dei reserverte alle hotellroma slik at ingen kunne gå utanom UEA, og i tillegg skrudde dei prisane opp til det doble av normalprisane. Dette angra dei på i mai, prisane vart noko lågare igjen, men då hadde jo påmeldingskontingenten gått opp med 80 % (kontingenten går alltid opp ved visse datoar fram mot arrangementet). Det har vorte spekulert i om episoden var medverkande til at det ikkje kom fleire enn 1800 deltakarar.

I alle fall, når me no hadde bestemt oss for å reise på kongress, hadde alle fristar for å gå via UEA gått ut. Men til slutt fekk me faktisk direktenapp på eitt av dei dyre hotella, Hotel Gołębiewski (uformelt omtalt som Goblegoble til dess me hadde klart å lære oss uttalen), under føresetnad av at me betalte alt på førehand.

Dei fyrste dagane av turen vår var me i Warszawa, der me fekk med oss Zamenhofs grav, Esperantogata og massevis av blemmer under føtene. Dei mange strippeklubb-reklamane som låg på fortauet (og bak alle vindaugsviskarar) er eit påtrengjande minne, og eg angrar no på at eg ikkje tok med meg nokre eksemplar som suvenir. Eller eg kunne i det minste ha fotografert ein bunke. Men nei, det tenkte eg ikkje på.

Jubileumskongress

Nokre av dei 1800 deltakarane

Eg har delteke på Universala Kongreso de Esperanto i Bergen (1991), Wien (1992), Tammerfors (1995), delvis i Berlin (1999), og saman med Judith i Göteborg (2003), Vilnius (2005) og no altså i Białystok (2009). Så levde 150-årskongressen opp til det runde talet sitt?

Det var konsertar, teaterstykke, faglege føredrag, møte i alt frå det esperantiske katteeigarforbundet til amatørradioforbundet, filmframsyning, kurs i ditt og datt, seminar om det eine og det andre, og mykje meir. Me var ikkje med på så mykje som tiandeparten av tilbodet, og likevel hadde me meir enn nok å hengje fingrane i. Av fagtilbod vil eg spesielt nemne den interessante serien med moderne fonologi (altså ikkje fonem og slikt) der ein svenske sovna høglydt, eit sosiolingvistisk diasporaopplegg som utarta til eit seminar om det å konvertere til jødedom, og førelesinga om historia, forhistoria og framtida til punktskrift.

Særleg var kulturprogrammet imponerande stort, og det heldt eit svært høgt nivå. På til dømes tysdagen åleine var det 16 kulturarrangement, medrekna alle konsertane, teaterstykka, dokketeater og ein film. Med fagtilbod, møteverksemd og alt anna hadde tysdagen til saman rundt 50 arrangement, herunder også korøving og eksamen i esperanto. Og slik var det altså i ei veke til endes.

Mykje av kulturprogrammet gjekk diverre føre seg andre stader i byen, fordi det ikkje var plass på kongressområdet. Også internt på kongressområdet var det lange interne avstandar. Jamvel det populære bokutsalet til Universala Esperanto-Asocio låg så bortøymt at mange deltakarar brukte fleire dagar på å finne fram til det.

Men slik er det vel når ein skal ha ein jubileumskongress i den byen som er opphav til jubileet. Då må ein bruke dei fasilitetane som er der, og slik sett var det absolutt ikkje så ille, sjølv om me gjerne skulle fått med oss nokre av dei arrangementa i byen som me gjekk glipp av.

Tilgangen til mat var nok litt stusseleg. Menyen på den ca. 50 kvadratmeter store kantina var avgrensa. Dei hadde hamburger på plakaten men pølse bak disken. Då eg ville kjøpe fire sjokoladar, sette dei ei grense ved to. Utandørs fanst det eit større mattelt, men også der med noko avgrensa meny. Eg veit ikkje kvifor det finst så mange vegetarianarar i esperantomiljøet, men eg trur nok dei hadde tøffe dagar. Heldigvis for oss kjøtetande skapningar fanst det ein meksikansk kafé like rundt hjørnet. Og byen var elles stappfull av etestader, med Esperanto Café på bytorget som desidert favoritt. Særleg esperantokaka deira, nam!

Irritasjonsmoment

Oppslag på toalettet: Ver venleg å ikkje kaste dopapir i søpla!

Men éin ting vart eit stendig tilbakevendande irritasjonsmoment: Konsertane og framføringane heldt ikkje tida si. Det var forseinkingar, ekstranummer, kjedereaksjonar med utvida forseinkingar, deretter nye ekstranummer, og slik gjekk dagane. Det var umogeleg å planleggje så grunnleggjande ting som det å få i seg eit måltid før natta var der.

Ein tilleggsirritasjon var Nacia Vespero og Internacia Arta Vespero. Desse arrangementa, som skulle vere høgdepunkta på kongressen, vart rett og slett så einsformige og langtekkjelege at folk gjekk før tida, noko som er heller uvanleg. Den internasjonale kvelden sigla til overmål under falskt flagg, då han i hovudsak vart eit framhald av den nasjonale kvelden.

Likevel

Alt i alt var dette ein flott jubileumskongress. Synd med høgdepunkta som ikkje vart høgdepunkt, men likevel. Det var alltid noko å gjere på.

Noko av det kjekkaste med slike kongressar er likevel å møte folk. Og folk møtte me i massevis. Me snakka kanskje ikkje med alle 1800, men me både møtte att mykje kjentfolk, og me fekk oss nytt kjentfolk som me kan møte att ved neste høve.

Og dei små irritasjonsmomenta får me vel kompensere for på festen i Trondheim esperantoklubb den 15. desember. Det er då sjølve 150-årsjubileet er. Men mest av alt er det eit påskot for å ete kake.

– – –

[Esperantoferd 2009: 1. Warszawa2. Til Białystok3. Dei fyrste kongressdagane4. Zamenhofs fødeby5. Dei siste dagane6. Heim7. KortversjonenEpilog: Vandalar]

Read Full Post »