Feeds:
Innlegg
Kommentarar

Dette er den andre bloggposten i serien om rolla til forsikringsselskapet i det som skjedde etter brannen. Vår kontakt med dei har primært gått via den lokale prosjektleiinga, som har vore direkte engasjert av Tryg, og som har representert dei. For meir bakgrunn sjå starten på førre bloggpost.

Bakgrunn

Tryg Forsikring hadde forsikra bygningsmassen i Risvollan Borettslag, og finansierte reparasjonane etter brannen. For oss finansierte dei også bortebuinga og kjøkenet som måtte erstattast.

Her skal vi m.a. sjå på kva slags svar vi fekk då flyttevilkåra til Tryg vart endra etter ei lengre tid med uavklarte forhold, og vi derfor bad om opplysningar om hotellrekvisisjon. Vi skal også sjå på korleis svaret vart gjenteke to månader seinare i samband med at dei refunderte mesteparten av utgiftene ved heimflytting og etter sementstøv-fadesen. Til slutt skal vi litt innom det tidsmessige forholdet mellom heimflytting og mellombels bruksløyve på adressa.

Ei oppsummering av hovudpunkta kjem heilt til slutt.

Lat oss starte med spørsmålet: Kva er eigentleg skilnaden mellom å hoppe ned i eit bål frå fem–seks meters høgd, og å springe tjue meter bort frå bålet? Det fyrste svaret på det spørsmålet fekk vi den 2. oktober, og det oppdaterte svaret kom i desember.

Tilbake til september og oktober

Før vi ser på det oppdaterte svaret, må vi ta ein tur tilbake til september og oktober 2015. Sjå også Nedteljing på overtid (om det uavklarte før flyttinga) og Vi har flytta heim (skriven ei veke seinare). Det skader ikkje å lese dei to bloggpostane fyrst, men det viktigaste vil verte gjenteke her, saman med slikt som ikkje har vore nemnt før, og altså utviklinga i ettertid.

Vi hadde budd borte sidan 3. desember 2014, hadde sagt opp eksilhusværet, og skulle flytte heim 30. september 2015, men byggjearbeidet heime var forseinka. Ved forseinkingar utover flyttedato hadde Tryg lovt å dekkje vidare bortebuing i opptil to veker. Men ettersom dei pr. fredag 25. september ikkje ville ta høgd for at arbeidet var forseinka også onsdag 30. september, måtte vi vente til etter flyttetidspunktet med å få avklart om vi skulle flytte eller ikkje. Dette er omtalt i Nedteljing på overtid.

Det som skulle vere klart, var at «rømningsforholdene vil da være klare», som det heitte i ein e-post veka i forvegen. Konkret handla dette igjen, som omtalt også i saksdokumenta som vi har fått tilgang til seinare, om høve til å rømme ut av branncella si og horisontalt til andre seksjonar via balkongrekkja i 3. etasje. Dette var også praktisk mogeleg før brannen, og var einaste måten å få seg bort på dersom inngangsdøra like under skulle vere blokkert t.d. ved brann, altså i tilfelle der rømmingsveg trengst. (Med mindre ein skulle ha lyst til å hoppe ut vindauget på baksida med katteburet i handa og, avhengig av etasje, 3–6 meter ned til naboen under. Ein gjer det om ein må, men rømmingsveg er det ikkje.) Vi bur i 2. og 3. etasje med inngang i 2. etasje.

Då prosjektet — som venta — framleis var forseinka på flyttedato, trekte Tryg lovnaden om vidare bortebuing:

Dei endra vilkåra

Fasade

30. september 2015 (klikk for større versjon).

30. september stod vi der med kattar og koffert, og ingen balkongar. I tråd med e-posten veka i forvegen skulle dette utløyse vidare bortebuing. Men då vi tok kontakt med Trygs prosjektleiing om det gjenståande arbeidet, vart vilkåra med eitt endra til at «det er adkomst», altså at vi hadde tilgang til inngangsdøra. Vi måtte brevveksle litt, men det vart stadfesta: Dette var «uavhengi[g] av om de rekker å montere ferdig balkonger- Nødvendig adkomst skal være på plass for dere», og dette var no det nye vilkåret for å «flytte inn i dag».

Dette var berre siste episode i ei veke med ikkje-avklaring, skiftet verka tilfeldig, og kunne sjølvsagt ikkje takast seriøst, så vi flytta ikkje heim. Etter ein telefon frå burettslaget til prosjektleiinga innvilga Tryg då éi ekstra natt i eksilet (tilfeldigvis mogeleg, sidan betalt av innbuforsikringa hjå Sparebank1). Neste dag, torsdag 1. oktober, kom vår balkong som den einaste midt på rekkjehuset, og meir kom heller ikkje på den sida av helga.

Derfor spurde vi fredag 2. oktober om kven vi snakkar med for å få rekvisisjon dersom vi treng hotell (Tryg skulle jo dekkje bortebuing ved forseinkingar), men fekk ikkje svar på dette. I staden fekk vi beskjed om at vi hadde fått balkong, dermed hadde vi «rømningsmulighet ut på denne balkongen», og det var «klart for dere å flytte inn». Litt betre vilkår enn 30. september, altså.

Brennande fasadeSamstundes vart vår påpeiking av uferdig kjøken kvittert med eit «skulle det mot formodning gjenstå noe på kjøkkenet», jaja.

Så vi bad om forståing for at vi la til grunn meldinga vi hadde fått førre veke om at rømmingsforholda skulle vere klare og det dermed ville verte klart for innflytting, og spurde for skams skuld om korleis ein einsleg balkong i 3. etasje ville fungert som rømmingsveg på dette biletet frå desember. Vi fekk svar kl. 16:28:

Det er nå med ny balkong etablert en rømningsvei til dere ut [p]å balkong. Dette er i utgangspunktet slik dere hadde før det brant.

Vi tok e-posten «til etterretning», men peikte på at påstanden om tidlegare balkongar ikkje var korrekt. Før brannen var det mogeleg å hoppe over gelenderet til nabobalkongane, fordi det fanst nabobalkongar. Hopp over gelenderet no 2. oktober, og du ville lande ein heilt annan stad.

Refunderte utlegg

Dette var fredag 2. oktober etter arbeidstid, på tredje dagen etter at vi opphavleg hadde vorte kommanderte heim. Arbeidet var forseinka, vilkåra var endra, Trygs folk svarte ikkje på hotellspørsmålet, dei skreiv merkelege ting om balkongane, finansieringa av mellombels bustad frå forsikringshald var uavklart, og vi var nauta slitne etter ein ti månader lang unntakstilstand som evakuerte og ein nesten like lang periode der vi hadde prøvt å kommunisere med Trygs folk.

Så hadde dei på sparket gått tilbake på lovnaden om fungerande rømmingsveg ved innflytting og lovnaden om vidare bortebuing dersom dei ikkje rakk fristen. Samstundes var det ikkje lenger praktisk haldbart, korkje for menneske eller kattar, å bu på eksiladressa, som nemnt i oktober.

Dermed enda vi opp den fredagskvelden med å kjøpe ein vindaugsbrannstige, og flytta heim neste dag. Det var ei enkel løysing. Slik kunne vi kompensere for den manglande balkongrekkja på framsida av huset og få oss ut gjennom vindauget på baksida om det skulle trengast. No på fredagskvelden og i helga var det ikkje vits i å prøve å få innkjøpet førehandsavklart. Men då vi rapporterte inn utlegga våre i november, sende vi for dokumentasjonen si skuld inn eit krav likevel:

Tryg trakk lovnaden om fungerende rømningsvei ved innflytting, og foreskrev at ved brann à la den i desember kan man rømme ut til en enslig balkong midt i røyken uten å komme seg videre. For å ivareta brannsikkerhet anskaffet vi derfor brannstige.

Den 2. desember kom svaret. Tryg ville dekkje nesten alle utgiftene, men ikkje vindaugsbrannstigen. Dette var som venta, og ein slik brannstige burde vi nok kjøpt oss uansett. Vi var dessutan nøgde med å få dekt nesten alle dei andre ekstrautgiftene med heimflyttinga og den tidlegare sementstøv-fadesen. Det einaste smått uventa var grunngjevinga. Eg tillèt meg å sitere såpass fordi meldinga ikkje var privat, men vart send som saksdokument internt i forsikringsselskapet, signert av prosjektleiinga deira for byggjearbeidet:

For punktet om dekking av kostnad til egen rømningsstige for perioden fra innflytting og til at permanent rømningsstige var montert, mener vi ikke skal refunderes.
Dette var et innkjøp dere har gjort uten nærmere avklaringer. Ved rømning i denne perioden så var den helt lik det som var tilfelle før brannskaden og lik den som i dag er for alle de øvrige rekkehus leiligheter i Risvollan BL.

Fyrst, jf. fyrste setninga: Her vert det fortalt at vi skaffa oss vindaugsbrannstige i påvente av permanent montert stige (i balkongrekkjeendane). Det er feil. Dette handla ikkje om dei framtidige brannstigane (som ikkje fanst før brannen heller), men om at Tryg hadde vore uberekneleg med vilkåra sine. Hadde stigane vore der, måtte vi same kva hatt vengar for å få oss dit eller nokon annan stad frå vår einsame balkong.

Hopp i bålet

Men så var det den siste setninga, som var ei gjentaking av svaret frå 2. oktober over. Tryg seier at denne einsame balkongen, fotografert 1. oktober 2015:

Einsam balkong midt på veggen

er ved rømming heilt lik ei balkongrekkje der ein kan hoppe over gelenderet og få seg over til naboen, som på dette biletet 35 timar etter brannen (vi har dessverre ikkje bilete av den uskadde balkongrekkja før brannen):

Balkongrekkje der ein kan ta seg over til naboane

Her er til jamføring den nye — om enn ikkje finpussa — balkongrekkja med sidevegs rømming, fotografert same dag som ho var på plass, 7. oktober 2015:

Balkongrekkje

Den viktigaste skilnaden i dag (ferdig balkongrekkje) frå slik det var før brannen, og frå slik det er elles i burettslaget, er materialtype og at det no er port mellom balkongane — desse er enno ikkje monterte på det siste biletet. Låshendelen på portane sit elles så hardt fast at ein treng bortimot hammar for å opne dei, og det kan vere kjappare å berre hoppe over gelenderet (no: porten), slik som før.

Prosjektleiinga skreiv på vegner av Tryg den 2. desember 2015 at ved rømming var det allereie den 2. oktober heilt likt med slik det var før brannen. Det var jo ikkje sant, og både forsikringsselskapets folk og vi sjølve visste at det ikkje var sant.

Men nettopp denne gjentakinga den 2. desember av svaret frå den 2. oktober er grunnen til at det er interessant å blogge om det.

Så kom løyvet

Vi fekk lese ei merkeleg situasjonsskildring 2. oktober.

Men den 7. oktober var altså heile balkongrekkja på plass, berre utan dei siste detaljane. Dermed kunne prosjektet den 9. oktober søkje kommunen om mellombels bruksløve, det les vi i bunken med saksdokument som vi har fått sjå i ettertid. Søknaden den 9. oktober femnde om fire adresser, inkludert vår adresse. Dette var ei veke etter at vi hadde flytta heim etter press frå forsikringshald. Søknaden vart innvilga av Trondheim kommune 23. oktober med tilvising til den byggtekniske situasjonsrapporten i søknaden frå 9. oktober. Omstenda i den situasjonsrapporten var ikkje oppfylte på flyttetidspunktet 3. oktober.

Vi har spurt ansvarleg søkjar om kva slags løyve eller dispensasjon som fanst for vår adresse før den 23. oktober. Svaret frå ansvarleg søkjar er at det vart «innvilget midlertidig brukstillatelse 23.oktober 2015». Det svaret vart elles sendt i kopi til rett instans i Tryg (prosjektleiinga), som ikkje har kommentert det.

Ansvarleg søkjar la til at vedkomande ikkje har oversikt over når folk flyttar inn eller eventuell grunngjeving for dette. Som nemnt over, var grunngjevinga frå Trygs kant i vårt tilfelle (men berre etter at dei ombestemte seg 30. september) at «det er adkomst» og at dette gjeld «uavhengi[g] av» føreskriven rømmingsveg, og (2. oktober og 2. desember) at ved rømming var den frittståande balkongen ekvivalent med balkongrekkje.

Oppsummering

Lat oss oppsummere dei fire hovudpunkta:

Fyrst måtte det ventast til flyttedato med å sjå om dei førehandsvarsla flyttevilkåra var oppfylte. Dermed måtte det avgjerast etter flyttetidspunktet om det skulle verte flytting eller ikkje. Dette er i hovudsak dekt av ein bloggpost frå slutten av september.

Då vilkåra ikkje var oppfylte på planlagd flyttedato, vart vilkåra omgjorde, slik at det som tidlegare hadde uferdig-stempel, no i staden fekk ferdig-stempel. Vilkåra om rømmingsveg galdt ikkje lenger, og vi skulle flytte inn «uavhengi[g] av dette».

To dagar seinare vart det servert ukorrekte opplysningar om noko så prosaisk som balkongar. Dette vart gjenteke to månader seinare.

Og for det fjerde vart det ved å trekkje nokre lovnader lagt press på oss for å flytte heim ei veke før det vart søkt om mellombels bruksløyve, og medan omstenda for situasjonsrapporten i den framtidige søknaden enno ikkje var til stades. Dette sjølvsagt med atterhald om at vi har fått korrekte opplysningar frå ansvarleg søkjar om manglande dispensasjon og mellombels bruksløyve.

I neste bloggpost skal vi sjå på arbeidet med kjøkengolvet og nokre sider av den saka som ikkje er omtalte frå før. Der skal vi også sjå på kva som skjedde då Tryg sentralt las bloggposten om det i november.

– – –

Tidlegare bloggpostar om brannen:
1. Då brannen kom – 2. Den andre dagen utan heim – 3. Ryddedagar – 4. Oppdateringar etter brannen – 5. På plass i eksilet – 6. Reparasjonar tek tid – 7. Nei, vi har ikkje flytta heim – 8. Nedteljing på overtid – 9. Vi har flytta heim – 10. Støv kan ikkje flyge oppover – 11. Eitt år sidan brannen – 12. Eit hjartesukk om mysteriet med framandfolk i kjellaren – 13. Om forsikringsselskapet og då kjøkenet skulle kjøpast

Oppdatert 30.3.2016 og 1.5.2016: Har endra ordvalet på nokre stader som handlar meir direkte om Trygs representasjon gjennom prosjektleiinga.

Etter brannen vart mykje snudd oppned, særleg dei fyrste vekene. Deretter kom det ti månader lange eksiltilværet. Men noko av det mest slitsame var å kommunisere med det forsikringsselskapet som hadde forsikra bygningsmassen, og som såleis finansierte kjøkenet vårt og eksiltilværet i reparasjonstida. Det er særleg tre saker vi tenkjer på då: kjøkeninnkjøp med forviklingar, omstenda rundt tilbakeflyttinga i månadsskiftet september/oktober, og kjøkengolv med nedstøypte golvlister der vi i realiteten ikkje fekk reklamere. Innbuforsikringa skal eg ikkje ta føre meg her, og vi har då også berre gode røynsler med dei.

Dette er den fyrste av tre planlagde bloggpostar om rolla til forsikringsselskapet i det som skjedde etter brannen, med eit særleg sideblikk til korleis det har vore å kommunisere med dei. I dagens bloggpost skal eg fortelje om kjøkeninnkjøpet, som i ettertid er meir komisk enn slitsamt å sjå tilbake på.

Forsikringsselskapet

Grunnen til at denne og dei neste bloggpostane har late vente på seg, i staden for at oppdateringane har kome undervegs, er at vi har følt oss avhengige av velvilje frå forsikringsselskapet, og trudde også vi hadde ein dialog med dei. Desse omsyna ser ikkje lenger ut til å vere relevante, ettersom vi må ha overtolka den merksemda som sentralt hald gav oss etter bloggposten Støv kan ikkje flyge oppover. Den merksemda er ikkje tidlegare omtalt her på bloggen, men eg kjem tilbake til saka i den tredje bloggposten i serien.

Eg har nemnt forsikringsselskapet før, men ikkje namnet. Det dreier seg om Tryg Forsikring.

Bakgrunn

Tryg Forsikring hadde forsikra bygningsmassen i Risvollan Borettslag, og finansierte reparasjonane etter brannen. For oss finansierte dei også bortebuinga og kjøkenet som måtte erstattast.

Eg vil i denne samanhengen presisere at med ordet «forsikringsselskapet» har eg i hovudsak (men ikkje alltid) sikta til den lokale prosjektleiinga deira, som var kontaktpunkt for oss som vart råka av brannen. Prosjektleiinga hadde ein ekstern tilknytnad, men var direkte engasjert av Tryg, er gjennomgåande omtalt som representant for Tryg, og handla på vegner av Tryg. For alle praktiske føremål var dette altså Tryg Forsikring, og eg legg meg ikkje opp i den interne organiseringa deira, men omtaler Tryg som hovudregel under eitt. Slik vert det også i denne og dei komande bloggpostane.

Ein forsmak

Ein forsmak på korleis prosessen framover skulle verte, fekk vi i februar 2015. Då nemnde vi for Tryg at på eit bestemt rom som tidlegare hadde vore fritt for røyklukt, lukta det no sur, innestengd røyk. Men vi ville gjerne ta dette direkte med luktsaneringsfolka, fortalde vi.

Dette hadde å gjere både med det vi hadde observert rundt det at lukta kom, og med kva som fanst av eigendelar på det rommet. Det kunne også vere at luktkjelda var ein heilt annan stad, og dette ville det vere lettare å identifisere på eit seinare tidspunkt. Grunnen til at vi nemnde det for Tryg, var at vi trong å spørje om vi kunne ta dette direkte med saneringsfirmaet, eller om det måtte gå via forsikringsselskapet. Vi fekk svar om å ta direkte kontakt med saneringsfirmaet.

Før vi visste ordet av det, hadde Tryg likevel bestilt ei ekstra luktsanering av rommet. Då vi var innom seinare på dag, hadde luktfolka allereie vore der (vi har vore, og er framleis, fulle av lovord om saneringsfolka for alle dei måtane dei har hjelpt oss på gjennom eit heilt år). Ettersom luktkjelda etter alt å døme var ein annan stad, resulterte dette berre i at det dunsta «godlukt» frå luktsaneringa i månadsvis etterpå. Mellom anna hang bunaden min på det rommet.

Kjøkeninnkjøpet

Eg har vore litt innom dette tidlegare, men litt spreitt (21.6.2015 og 10.11.2015), så her kjem det meir systematisk. Som nemnt er dette i dag — med unntak av avslutninga — meir komisk enn slitsamt å sjå tilbake på. Det låg nok mykje godvilje bak det som skjedde, i alle fall ein del av det. Dette er likevel mykje ei historie om det vi må kunne oppsummere som langvarig hastverk.

Etter brannen hadde Trygs folk eit velsigna optimistisk tidsperspektiv på heimflyttinga, vi følte oss godt ivaretekne, og fekk beskjed den 13. januar 2015 om å gå på byen og finne oss ei ny kjøkeninnreiing som kunne erstatte den som ikkje overlevde røyk, sot og sløkkjevatn. Kona spurde om det var spesielle leverandørar vi skulle halde oss til, men det var det ikkje.

Så vi tok mål av det gamle kjøkenet vårt medan den skadde innreiinga framleis var der, laga ei skisse, skaffa oss oversikt over kjøkenleverandørane i byen, fann noko vi ville ha, hadde møte med leverandøren, leverte skissa til dei, og fekk kjøkenet teikna. Materialtypen frå den gamle innreiinga var ikkje lenger å få, men elles vart det som før, med den same skap- og skuffeinndelinga som tidlegare, berre med justeringar for slikt som ikkje lenger fanst.

Men det vi fekk vite i januar, var visst litt upresist. Slikt kan jo skje. Den 17. februar fekk vi beskjed om å bruke éin bestemt annan (og dyrare) leverandør enn der vi hadde vore, og no hasta det veldig. Denne delen av prosessen måtte vere ferdig i løpet av ei veke. Vi spurde om denne andre leverandøren var obligatorisk, for vi hadde jo allereie funne eit kjøken. Vi fekk ikkje svar. Vi spurde fleire gonger, men forstår sjølvsagt at det er lett å forsvinne i slike bunkar som det var snakk om her.

Men no starta prosessen på nytt: Vi skisserte kjøkenet slik vi ville ha det, med dei aktuelle måla, fekk oss eit møte med den godkjende leverandøren, og fann oss noko som såg ut omtrent som gamlekjøkenet. Og plutseleg, oppdaga vi, sat Tryg med eit tilbod på kjøkenet vårt, allereie før vi sjølve hadde sett eit einaste utkast. Her snakkar vi sanneleg om effektiv kontakt mellom leverandør og forsikring.

Ei veke seinare, etter purring, fekk vi svar om at nei, naboane våre har vorte varsla om også ein annan namngjeven kjøkenleverandør som var budd på å hjelpe. Visse andre spørsmål venta vi framleis svar på, m.a. detaljspørsmålet om akkurat desse leverandørane var obligatoriske, og noko golvinformasjon. For golvet på kjøkenet måtte skiftast (vasskade og røyklukt og meir til). Men ting drog ut, og så vart det påske.

Så med hastverk vart bestillinga levert i april, etter påske, hjå den leverandøren som vi fekk namn på 17. februar. Mot slutten av månaden kunne leverandørens utsende mann dermed kome heim til oss og måle opp på millimeteren det som trong slik presisjon. Det vart rettnok litt usikkert, sidan kjøkenveggene framleis var uavklarte.

Omsider den 20. mai fekk vi, etter noko purring, informasjon om standardløysing på kjøkengolv, og kven som skulle vere leverandør der. Dermed kunne vi byrje å setje oss inn i ulike løysingar. Dette var likevel i ein nauta hektisk periode på jobb for oss begge med svært lange arbeidsdagar, og den bestemte leverandøren var ein leverandør for proffmarknaden med snevre opningstider. Dessutan var naudsynt veggarbeid og sånt enno ikkje utført. Slik vi har forstått det, hang dette m.a. saman med at handverkararbeidet hjå oss var sånt som skulle takast sånn innimellom. Etter kvart bestemte vi oss for golvbelegg heller enn standardløysinga parkett.

Lagerperioden

Tidleg på morgonen 3. juni fekk vi telefon frå kjøkenleverandøren om at kjøkeninnreiinga var på veg inn i bilen og straks på veg til heimeadressa vår på Risvollan. Stopp! var svaret vårt. For det fyrste budde vi ikkje heime, og for det andre var korkje vegger, vindauge eller golv på plass. Dette måtte på plass før kjøkeninnreiinga kunne monterast. Det lukta dessutan framleis brent. Nei, dei kunne heller ikkje lagre innreiinga på golvet der, for golvet skulle skiftast.

Men ettersom det då heile tida hadde hasta sånn med alt (men ikkje med å svare på spørsmåla våre), slik at Tryg hadde pressa på for å få ei tidleg bestilling på kjøkeninnreiinga (men ikkje for å klargjere kjøkenet for montering av denne), så var altså kjøkeninnreiinga no klar til levering, og dermed byrja det å gå lagerleige. Hadde det ikkje hasta for Tryg før, så kan du vedde på at det byrja å haste no. Den 4. juni ville dei at vi skulle bestemme oss for golvbelegg på dagen, og kjøkenet måtte monterast før noko av det andre som måtte på plass fyrst, var gjort. Dei gav seg heldigvis på dette.

Og dei nye vareprøvene på golvbelegg som vi skulle få, lét framleis vente på seg, men vi orienterte oss likevel, og i mellomtida skjedde framleis ingenting av det som skulle skje jamvel før golvarbeidet kunne ta til.

Den 15. juni kom dei nye vareprøvene på golvbelegg, vi fekk dei overleverte via Trygs folk inne på det ribba kjøkenet vårt, slitne etter ein så langt seks månader lang unntakstilstand som evakuerte. På dette møtet kom det fort fram at Tryg framleis ville leggje golvet og montere kjøkenet straks, før vegger, vindauge og kjelder til svilukt var under kontroll. Tryg ville også at vi skulle bestemme oss for golvbelegg frå vareprøvene der og då. «Vi kan ikkje bestemme oss på fem minutt,» sa vi. «Å, kvifor ikkje?» var spørsmålet tilbake. «Fordi dette er heimen vår, og vi skal bu her i mange år,» svarte vi. Vi hadde etterlyst golvinformasjon sidan mars. Vi hadde likevel gjort litt forarbeid, og neste kveld hadde vi bestemt oss. Det var viktig at vi valde lagervare, for no hasta dette veldig.

Heldigvis verka målarfirmaet (golvleggjarfolket) profesjonelt, og kunne forsikre oss då vi var innom i eit ærend, om at ting måtte jo skje i rett rekkjefylgje.

Etter m.a. veggarbeid og utskifting av dei svidne vindauga vart golvet skifta endå ein månad seinare, 14. juli og utover. Då var arbeidet framskunda med ei veke fordi vi hadde tenkt oss på ferie.

Ein dryg månad etter dette igjen, 24. august og nesten ni månader etter brannen, kom den nye kjøkeninnreiinga overrumplande heim til oss utan at vi visste det. Dette er tidlegare omtalt i bloggposten om golvarbeidet, Støv kan ikkje flyge oppover, og vi kjem kort tilbake til det i ein seinare bloggpost.

Men i mellomtida skal vi i neste bloggpost m.a. sjå på korleis Tryg sende oss heim under skiftande vilkår. Dette vil verte ei utdjuping av det som allereie er behandla i dei to bloggpostane Nedteljing på overtid og Vi har flytta heim, i tillegg til slikt som har skjedd i ettertid.

– – –

Tidlegare bloggpostar om brannen:
1. Då brannen kom – 2. Den andre dagen utan heim – 3. Ryddedagar – 4. Oppdateringar etter brannen – 5. På plass i eksilet – 6. Reparasjonar tek tid – 7. Nei, vi har ikkje flytta heim – 8. Nedteljing på overtid – 9. Vi har flytta heim – 10. Støv kan ikkje flyge oppover – 11. Eitt år sidan brannen – 12. Eit hjartesukk om mysteriet med framandfolk i kjellaren

Eg har mobiltelefon, men ikkje fordi eg vil vere umiddelbart tilgjengeleg for alle som har eitt eller anna på hjartet. Som døme kan eg nemne at for ei tid sidan fekk eg SMS frå Trondheim parkering med melding om at appen deira hadde kome i ny versjon. Eg har hundrevis av appar. Eg vil ikkje ha SMS kvar gong det kjem ei oppdatering.

Når eg får slike ubedne tekstmeldingar, særleg frå gjengangaren kabelselskapet Get (som ikkje lèt folk reservere seg enkelt, og som sender SMS-spam trass i registrert reservasjon), har eg byrja å be om mobilnummeret til dei som er ansvarlege for utsendinga, slik at eg kan sende dei ein SMS når eg har noko på hjartet som eg synest er viktig. Eg bruker ikkje å få mobilnummeret. Forstå det den som kan.

Det offentlege

Også det offentlege har kasta seg på denne bylgja. Den 9. september i fjor, nokre dagar før valdagen, kom denne tekstmeldinga på bokmål akkurat kl. 19:00, også kjent som «hysj, no byrjar Dagsrevyen»-klokkeslettet:

Hei! Dette er en vennlig påminnelse om lokalvalget 13. og 14. september. Demokratiet har bruk for din stemme, så husk å delta i valget! Hilsen valg.no

Eg hadde aldri gjeve nokon noko samtykke til å sende sånt til mobilen min. Dilemmaet som melde seg, kan kanskje oppfattast humoristisk, men det inneheld eit alvorleg element: På den eine sida er eg for demokrati, men på den andre sida vil eg ikkje støtte spammarar. Hadde det ikkje vore for at eg spurde spammaren om kva dette var for noko, så kunne denne meldinga ha fått utilsikta konsekvensar for stemmegjevinga her i huset.

Men eg spurde, altså, og spammaren viste seg å vere Kommunal- og moderniseringsdepartementet. SMS-en var del av eit forskingsprosjekt, og ein byråkrat i departementet kunne mellom anna fortelje dette på e-post:

Valstyresmaktene vil med prosjektet kunne få meir sikker kunnskap om visse måtar å informere veljarane på har noko å seie for valdeltakinga. […] Telefonnummeret ditt er henta frå offentlege register. […] Samtykke før valet ville gitt mindre truverdige resultat.

Så dei skulle altså forske på effekten av samtykkefri SMS-spam. Dette var eit dårleg teikn. På bakgrunn av desse opplysningane forstod eg metoden for datainnsamlinga i prosjektet, men eg forstod også framtidsutsiktene: Har du mobil, skal vi sende deg tekstmeldingar om valet anten du vil eller ikkje.

Men framtida skal verte verre enn som så.

Vilkåra for digital postkasse

No i mars fekk ein eg e-post frå Difi (Direktoratet for forvaltning og IKT), den same instansen som står bak den offentlege innloggingsløysinga MinID. Eg har registrert e-postadresse og telefonnummer der, opphavleg var det vel for å kunne bruke miside.noreg.no (Wikipedia). Difi fortel at eg må skaffe meg digital postkasse, for no skal det offentlege byrje å kommunisere med folket primært på elektronisk vis fordi dette er billigare enn papirpost.

Så eg klikka meg inn på den informasjonen som eg kunne finne, og fann mellom anna dette:

Når det offentlege sender ei melding via digital postkasse, kjem det e-post og SMS om det. Det offentlege vil også sende andre påminningar via e-post og SMS, mellom anna meldingar om snømoking, lækjaravtale eller at det er eitt og eit halvt år sidan sist du oppdaterte kontaktinformasjonen.

Det går an å reservere seg mot digital post frå stat, fylkeskommune og kommune. Då vil alt kome på papir. No har eg ikkje noko imot å kommunisere elektronisk, men så fann eg vilkåra for reservasjon. Dersom ein reserverer seg mot «kommunikasjon på nett» med det offentlege, som det heiter, så vil dette skje (lenkje):

Dersom du reserverer deg, vil reservasjonen gjelde

• enkeltvedtak
• forhåndsvarsel etter forvaltningsloven § 16
• meldinger som har betydning for din rettsstilling eller for behandlingen av saken
• meldinger som det av andre grunner er av særlig betydning å sikre at du mottar

Du vil fremdeles få servicemeldinger, informasjon og liknende på SMS eller e-post, for eksempel påminning om legeavtale og varsel om stenging av vann, eller brev digitalt som ikke faller inn under punktene over.

Det offentlege har altså tenkt å spamme mobilen min med tekstmeldingar kvar gong dei har noko på hjartet, anten eg reserverer meg eller ikkje? Kunne dette stemme? Det er greitt nok å få ein e-post av og til (med det atterhaldet at ein aldri veit kor mykje dette vert misbrukt av instansar som fyrst har fått kloa i adressa mi), men SMS er ei svært invaderande kommunikasjonsform. Den som sender ein SMS, inviterer seg sjølv heim i sofaen min og ber om mi umiddelbare merksemd. Eg vil ikkje ha éin slik eigeninvitert gjest, og eg vil i alle fall ikkje ha hundre.

SMS-gissel

Dette måtte undersøkjast nærare. Premissane var altså at når det offentlege sender noko til digital postkasse, men også elles når dei har eitt eller anna på hjartet, så kjem det ein SMS til meg. Så eg sende ein e-post til Difi og spurde:

Er det mogeleg å reservere seg isolert mot varsel på SMS, sånn at varsel om meldingar kjem berre på e-post?

Svaret var nei.

Det vil seie, ein kan reservere seg selektivt mot SMS-spam ved å slette mobilnummeret sitt frå kontaktregisteret i MinID-profilen på Dine kontaktopplysningar, altså det som elles er omtalt som ID-porten. Framgangsmåten er, her sitert frå e-posten eg fekk frå dei (det er altså framleis mogeleg å kommunisere elektronisk med det offentlege utan SMS):

• Klikk på «slett» bak mobilnummer
• Tast inn korrekt e-post
• Klikk på lagre

Då melde det seg eit nytt spørsmål: Dersom ein slettar mobilnummeret sitt frå kontaktregisteret, vil det føre til at ein ikkje lenger kan få tilsendt eingongskode på SMS når ein skal logge inn med MinID?

Svaret var at dette stemmer.

Dette er altså alt eller inkje. Har det offentlege telefonnummeret ditt, så vert det SMS-spam. Og vil du ikkje ha SMS-spam, så skal du sanneleg ikkje få logge inn med MinID når du skal sjekke skatten.

Helsekontaktopplysningar

I mellomtida hadde eg oppdaga at det endeleg hadde vorte mogeleg å logge på helsenorge.no også for oss som berre har BankID på mobil. Ein er litt sårbar når ein ikkje har flust med alternative innloggingsmetodar (jf. dilemmaet over med å fjerne mobilnummeret sitt). På helsenorge.no fungerer nemleg ikkje MinID. Men i alle fall, eg logga inn, sjekka kjernejournalen min og sånne ting, og der fann eg sanneleg både e-postadresse og mobilnummer (innsanka via Difi/MinID), saman med denne teksten:

Vær oppmerksom på at mange behandlere fortsatt benytter kontaktopplysninger de har lagret lokalt. Hvis du endrer dine kontaktopplysninger her, bør du også kontakte behandlere som du ønsker skal komme i kontakt med deg, for eksempel sykehus og fastlegen din.

Det er viktig å ha korrekte kontaktopplysningar i helsesamanheng. Av og til kan det stå om livet, sjølv om eg håper at eg aldri vil hamne i den situasjonen. Og kontaktopplysningane, står det, kan endrast via digitalt kontaktregister, også kjent som ID-porten. Hm, vent litt. ID-porten og denne nettadressa hadde eg jo sett berre nokre minutt tidlegare. Men i all verda.

Neste spørsmålet gjekk dermed fort av garde til Difi:

Eg ynskjer altså å reservere meg selektivt mot den invaderande kommunikasjonsforma som det er når alle som har noko på hjartet, vil sende meg SMS. SMS krev umiddelbar merksemd, og er ikkje ei allmenn postkasse. Eg forstår at for å reservere meg selektivt mot slike SMS-ar må eg slette mobilnummeret mitt frå brukerprofil.difi.no.

Dette vil då føre til at eg ikkje lenger kan få MinID-eingongspassord på SMS.

Vil det også føre til at helsepersonell ikkje lenger vil finne mobilnummeret mitt i kjernejournalen (helsenorge.no)?

Og svaret var: Ja. (Svaret var eigentleg lengre, men eg oppsummerer det med «ja».)

Det er dårleg gjort, det. Det er veldig dårleg gjort å kople innloggingstenester og potensielt livsviktig helsekontaktinformasjon med eit samtykke til SMS-spam. Skal ein kunne kontaktast av helsevesenet, må ein samstundes samtykkje til SMS-varsel om vegarbeid.

Kva gjer vi?

Hadde dette vore marknadsføring frå næringslivet, ville vi hatt Marknadsføringslova § 15 til å hjelpe oss. Men her er det altså nokre glupingar i det offentlege som har bestemt at det å ha registrert mobilnummeret sitt som innloggingsinformasjon er ein invitasjon til å sende hastemeldingar på SMS kvar gong ein eller annan i kommunen, fylkeskommunen eller staten har noko på hjartet.

Det kunne ha vore så enkelt å la folk få bestemme sjølve kva for nokre kanalar dei vil la det offentlege nå ein på, og det kunne ha vore så enkelt å halde innloggingsportal og helsekontaktopplysningar åtskilde frå slike utsendingslister. Men nei då.

Nokre dagar tidlegare hadde Judith fått SMS frå Trondheim renholdsverk klokka 7 på sundagsmorgonen fordi dei gjerne ville informere om at dei skulle hente spesialavfall nokre dagar seinare. Då bad eg henne om å blogge om det. Så skjedde dette i mellomtida. No har ho blogga. Les bloggposten hennar her. Les bloggposten hennar! Gjer det! Der fortel ho også om vår kontakt med kabelselskapet Get, og dessutan mange andre ting som vedkjem nettopp denne konkrete saka som eg har blogga om her. Nemnde eg at du skal lese bloggposten hennar?

Vil du ha eit samfunn der ein offentleg byråkrat plutseleg og ubeden troppar opp på kjøkenet eller stova eller soveromet når som helst, dag som natt, for å seie ifrå om at «vi, det offentlege, har noko som er så viktig å seie at vi må avbryte deg her og no: det vert henting av spesialavfall i overimorgon»?

Korleis kan vi få stoppa denne galskapen?

(Ja, og så må du lese Judiths bloggpost.)

Det var ein tanke meir rotete i kjellarbua enn vanleg.

Det vart nokre handverkaruhell i året som gjekk etter brannen. Somme har vore litt morosame, som då laussokkelen til kjøkeninnreiinga vart tapetsert fast til veggen slik at vi ikkje fekk inn oppvaskmaskina. Andre uhell har vore meir mystiske.

Parabol og smelta DiSEqC-switch

Med eit naudskrik: Noko smelta, noko overlevde.

Rett etter brannen fekk vi berga ned parabolen, som deretter stod lagra pent og pynteleg på ei avis oppå noko kjøkenutstyr i kjellarbua. Parabolen hadde vorte eit døme på det å overleve med eit naudskrik. Han var godt sota på baksida då vi vaska han i fjor sommar, for å seie det sånn.

Etter den tidlegare omtalte heimflyttinga i fjor haust stod parabolen framleis lagra i kjellarbua medan vi venta på å få ein vegg å hengje han opp på. I mellomtida oppdaga vi at det hadde vore folk der nede. Ryktet kunne fortelje om røyrleggjarar, og det har då også vorte arbeidt med røyr der.

Tung kasse med papir oppå parabolparaplyen og LNB-ane.

Så einkvan hadde låst opp døra for røyrleggjarane, og så flytta sjølvsagt arbeidsfolket litt på tinga våre for å kome til der dei skulle. Mellom anna flytta dei på parabolen og la ei tung kasse med papir oppå sidemataren og LNB-ane slik at parabolparaplyen over desse sprakk. Han kosta berre nokre hundrelappar, så nokon katastrofe var det ikkje. Dei tok også den vesle minikomfyren (bakaromn + mikro, sånn som ein ikkje får tak i lenger), og la denne på høgkant på betonggolvet slik at han vart oppskrapa på sida.

Irriterande, men korleis gjekk det til?

Vi klarte å tidfeste hendingane i kjellarbua til ei bestemt veke. Entreprenøren på staden, eit bygghandverkarfirma, disponerte på den tida nøkkelen vår for å kunne låse målarfirmaet inn på kjøkenet (dei skulle liksom reparere etter seg etter å ha lagt golv på sin særeigne måte), og for sjølve å gjere seg ferdige med noko arbeid der (m.a. lappe etter golvleggjarane i målarfirmaet). Men akkurat denne veka hadde kontaktpersonen vår hjå entreprenøren ferie, nøkkelen var i andre hender, og i ettertid klarte ikkje entreprenøren å finne ut kven som hadde vore i kjellarbua, eller om det i det heile teke var denne nøkkelen som vart brukt. Vi spurde også burettslaget om dei visste kven som hadde vore der, det ville vere fint å vite før vi gjekk til forsikringsselskapet, men burettslaget svarte ikkje.

komfyroppskraping-200-test

Klikk på biletet for å sjå skikkeleg: Oppskrapa minikomfyr.

No var den parabolparalyen allereie lettare prega av brannen, men vi tenkte at han kunne få gjere nytte for seg ein vinter til før han vart skifta ut. Kombikomfyren fungerer sikkert enno, men. Ja.

Litt mindre triveleg er at vi ikkje klarte å finne ut kven som var der, og kven som slapp dei inn. Nokon trong å flytte rundt på tinga våre, og vi veit ikkje kven eller korleis dei kom seg gjennom døra. Sjølvsagt ville det vere kjekt å vite slikt for forsikringa si skuld, men alle forstår òg at det allereie var stress med framandfolka som måtte ha tilgang til husværet dei ti månadene i forvegen, sjølv om dei aller fleste hadde respekt for at dei var i ein privat heim. Så ja, det er kjekt å vite kven som tek seg inn, og dei få med nøkkel hadde også telefonnummera våre. Men dei hadde det vel travelt, då.

For all del, vi fekk erstatta paraplyen. Folka i kjellarbua jobba truleg på prosjektet til det forsikringsselskapet som hadde forsikra bygningsmassen (det skal framleis få lov til å vere anonymt), men fordi dette var innbu, var det innbuforsikringa hjå Sparebank1 som fekk den vesle rekninga denne gongen. Dei betalte forresten også for dei ekstra nettene i eksil som det anonyme forsikringsselskapet eigentleg skulle dekkje då dei ikkje vart ferdige nok med reparasjonane innan sin eigen frist, men så ombestemte jo dei seg (dei anonyme, altså) og ville ikkje dekkje dette likevel då det vart alvor av det. Ja ja.

parabol

Teipa paraply.

Ein månad etter at vi flytta heim, var skiljeveggen klar for parabolmontering. Parabolskåla lever på lånt tid (målinga har bobla litt i varmen), men no heng ho der utanfor ein stovevegg som forresten framleis er sviden på toppen (oppe til høgre for parabolskåla på biletet, klikk for å sjå betre), svimerka forsvinn neste gong bygget vert måla, tenkjer vi. Og paraplyen teipa vi for vinteren. Den nye er i mellomtida innkjøpt og ligg klar.

– – –

Tidlegare bloggpostar om brannen:
1. Då brannen kom – 2. Den andre dagen utan heim – 3. Ryddedagar – 4. Oppdateringar etter brannen – 5. På plass i eksilet – 6. Reparasjonar tek tid – 7. Nei, vi har ikkje flytta heim – 8. Nedteljing på overtid – 9. Vi har flytta heim – 10. Støv kan ikkje flyge oppover – 11. Eitt år sidan brannen

For nokre år sidan skreiv eg ein bloggpost om korleis ein kunne få dåverande statsminister, osloensaren Jens Stoltenberg, til å høyrast ut som vestlending. Eg tok nokre sekund frå ein nyårstale han hadde halde, justerte tonefallet i aktuell fonetisk programvare, og la lyden tilbake i videoen. Bloggposten, som elles snakka om den vitskaplege nytten av slike manipulasjonar, gjorde ei viss lukke, om enn meir som underhaldning enn som vitskap, og ei tid seinare kom også NRK og bad om å få bruke dei femten sekunda i eit innslag i programserien Dialektriket.

No før helga fekk eg ei ny utfordring. Ein kollega skulle bruke den gamle Stoltenberg-manipulasjonen min i undervisninga, men etterlyste også det motsette: Kan dagens statsminister, bergensaren Erna Solberg, gjerast til austlending?

Lat oss prøve.

Éin av skilnadene på bergensk og austlandsk tonefall er litt enkelt sagt at nokre av tonane i språket er oppned. Der ein vestlending når toppen, når ein austlending botnen, og motsett. Og så er det sjølvsagt meir innfløkt enn som så, for i tillegg er det også ulikt korleis toppane, botnane, vegen mellom dei — og andre element i setningsmelodien elles — oppfører seg. Vi veit ein del om dette, men eg skal ikkje utbrodere det her.

Manipulasjonen i videoen over har nokre kompromiss her og der, og er vel ikkje perfekt, men dei eg har spurt om resultatet, svarer at no snakkar ho ein slags austlandsk med skarre-r. Somme vil heimfeste henne så langt sør som til området rundt Arendal. Andre seier at dette vart eit rart knot, ein bergensar som prøver å snakke austlandsk men som ikkje får det heilt til.

Det fortel oss likevel noko interessant. Språket er fullt av fenomen både i einskildlydar og i språkstrukturane generelt. Vokalar, konsonantar, ordbøying og meir til er viktig når ein skal lære språk, og det er viktig i fagdisiplinar som talemål (dialektlære og nærskylde vitskapar). Prosodi, altså tonar, trykk og ein del anna slikt, har tradisjonelt spelt ei av dei mindre rollene, i alle fall i lærebøker av ymse slag. Men så ser vi at i det spontane medvitet vårt er prosodien likevel vel så viktig: I denne videoen er det berre tonefallet som er manipulert, likevel er det nok til å flytte talaren over fjellet og til ein annan landsdel.

Kan eg tillate meg å nytte høvet til å seie at prosodi er ein viktig disiplin? Og som nemnt førre gong er det to fag involverte her: Det eine er lingvistikk med fagområdet fonologi, som ser på lyd-grammatikken, i dette tilfellet korleis språk (dialektar) bruker tonefall ulikt. Det andre faget er fonetikk, som ser på dei konkrete språklydane, her den akustikken som ligg bak det tonefallet vi høyrer.

Personleg kom eg til å tenkje litt på Jon Gelius då eg sat og laga Solberg-manipulasjonen og plutseleg såg han på Dagsrevyen. Han er frå Arendal. Men ein vert jo gjerne litt miljøpåverka, og dette går vel i begge retningar, slik vi kan sjå når Gelius intervjuar Solberg:

Det er ikkje alltid at akustikken i originalsignalet gjer det lett eller mogeleg å manipulere så godt som ein vil, og det kan ein høyre, men det var artig å prøve.

Her er for ordens skuld klippet frå nyårstalen med originalt tonefall, og bak denne lenkja finn du heile talen.

Og her er Dagsrevy-klippet med originalt tonefall, den fulle sekvensen vart henta her:

Markeringa av NTNU-fusjonen vart send direkte på nett på nyåret, med mange gjester i innslaga frå Trondheim, Ålesund og Gjøvik. Somme der var nøkterne. Men alt i alt var det rett og slett ikkje grenser for kor innovativt, nytenkjande, nyskapande, spanande og dynamisk vi skal få det, særleg i forhold til synergiar, ambisjonar, potensiale, moglegheiter, næringsliv, betre forsking, betre undervisning, utfordringar og felles identitet.

Det var vel også eit minimumsinnslag av «framoverlent», men heldigvis var folk i feststemning og unngjekk «robust». Ordet «robust» vert i mi røynsle brukt når ein treng å grunngje kvifor ein legg ned noko.

Men han som vart ein aldri så liten snakkis på arbeidsplassen mellom dei av oss som fekk det med seg, var kunnskapsministeren. For ca. 9 minutt og 35 sekund ute i sendinga, midt i den samstemde rusen der alle skulle inkluderast i den nye heilskapen slik at vi kan få ein felles identitet, så fekk han spørsmål om kva det er ved NTNU slik det framstår no, som ville appellert til han dersom han sjølv var nitten år og skulle velje seg ein studiestad. Og med tilvising til at han sjølv er samfunnsvitar, svarte han:

Teknologien gjennomsyrer og påvirker stadig mer både av politikken, samfunnslivet, offentlig sektor, forvaltning, næringsliv, arbeidsliv. Og det å klare å ha et universitet som gjør at også humaniorafagene og samfunnsvitenskapene forstår og tar innover seg hvilke formidable utfordringer og muligheter som ligger i teknologi, det hadde jeg vært interessert i å studere.

Slikt ordval ser ikkje direkte ut som ein overlagd situasjonsrapport, men minner meir om sånn ein kan formulere eit ynske for framtida. Kva det ville innebere konkret fagleg, kom han ikkje inn på. Eg for min del må vel kanskje rett og slett leggje frå meg fjørpenn og pergament, og heller sjå om eg oppdagar EDB-maskinene?

I dette videoutdraget (la oss for ordens skuld kalle det faksimile) har eg synkronisert lyd og bilete litt betre enn i originalen. Spørsmålet kjem etter 14 sekund, etter den avsluttande merknaden om felles identitet:

Dersom svaret hans var meint som eit uttrykk for hans personlege studieinteresser, så får det passere. Sjølv soknar eg til (respektive er i slekt med) ein flik av humaniora som på sitt vis er noko meir teknofilt og realfagleg orientert enn somt anna på huset, og vi skulle gjerne hatt fleire studentar også av hans type før fakultetet legg oss endå meir ned. Noko er jo allereie nedlagt.

Som politisk utsegn ville formuleringa hans vere litt meir klønete. For det ville sjølvsagt ikkje vere uproblematisk dersom t.d. humaniora, som er ein fagfamilie med naturleg svært stor variasjon i studieobjekt og tilnærmingar, vert erklært meir verdt å studere dersom det berre kunne gjerast meir teknologisk. Det ville naturleg nok også vere problematisk, somme ville sagt nedlatande, å implisere at heile fagfamiliar treng å «forstå og ta inn over seg» noko som vaksne menneske både forstår og tek inn over seg heilt for eiga maskin og i tråd med relevansen. Og i det høvet ville det sjølvsagt ha vore problematisk å definere kva ein fagfamilie eller eit fag eigentleg burde ha handla om: Såpeoperaer gjennomsyrar tv-livet, så oljeingeniørane må forstå og ta inn over seg utfordringane og moglegheitene i film- og teatervitskap?

Folk kan prøve å studere noko som helst, eller berre forhalde seg til livet, utan t.d. å kunne språk eller vite litt om det å vere menneske. For alle treng slikt som sorterer under interessefeltet til humaniora, og alle treng slikt som sorterer under interessefeltet til realfag (då ikkje berre avgrensa til teknologi, som ministeren var oppteken av), slik har det alltid vore, og det er så sjølvsagt at det er flautt å seie det.

Og då har vi ikkje eingong sett på eigenverdien til og den langsiktige effekten av kunnskap. Sånt snakkar ein jo ikkje høgt om lenger. Men det er no hyggjeleg, då, at det i alle fall etter mi røynsle finst fagfolk på tvers av campusar som veit og aksepterer det sjølvsagde at fag er forskjellige.

Relatert:
Kvifor det unyttige er nyttig

Sist natt, altså natt til 3. desember, var det eitt år sidan det brann. Sjølv om livet er nesten tilbake til normalen (vi bur t.d. framleis litt i flyttekasser), høyrer det med å nemne det. Dette er jo ein merkedag på sitt eige vis.

Det meste av det frå brannatta som er av interesse for andre, er vel allereie skrive i den fyrste bloggposten om brannen. I ettertid har fleire minne kome på plass, og ved hjelp av fildata og diverse loggar har eg også fått verdas beste detaljoversikt over tidslina vår mellom kl. 02:17 og 06:24. Det skal eg sanneleg ikkje utbrodere her.

Men eitt var bra den natta, og det var at vi ikkje sov då brannen kom. Forklaringa er enkel nok. Kvelden tysdag 2. desember 2014 byrja nemleg med at eg framleis sat på jobb. Eg kom heim rundt kvart på elleve på kvelden. Middagen vart eten rundt midnatt, og det gjekk slik:

Lange dagar gjev sein svevn, og då eg la meg andre gongen, vakna Judith. Vi rakk ikkje å sovne igjen før overtenninga hjå naboen laga suselyd tjue centimeter bak senga vår kl. 02:17. Dermed stod Judith opp for å finne ut kvar den rare lyden kom frå, og oppdaga korleis logane slikka på utsida ein meter unna. Tre og eit halvt minutt seinare var vi evakuerte og stod på trygg avstand saman med katteburet og naboane.

Den viktigaste lærdommen frå brannatta må vere korleis kropp og sinn reagerte på situasjonen. Der fungerte alt som det skulle for oss begge to.

Folk har spurt, og teke for gjeve, at kommunen fann ein stad der vi kunne bu, men slik var det ikkje. Dei brannevakuerte måtte sjølve ut på leigemarknaden, så innimellom arbeidet i heimen sjekka vi utleigeannonsar, ringde rundt, fekk tips frå venner og kollegaer, og gjekk på visingar. Utleigarar vil helst ikkje ha kjæledyr i huset, men etter eit par veker fann vi ein som dette ikkje var noko problem for.

Prognosane for heimflytting og leigebehov var òg usikre. I desember håpte dei å flytte oss heim etter seks til tolv månader. I januar var dei meir optimistiske, og sikta seg inn på mars eller april. Så vart det justert til sommaren. Det vart altså til slutt oktober.

Så seint som i dag, tilfeldigvis på årsdagen for at dei vart hastig berga ut, henta vi fotoalbuma våre, som har vore til luktbehandling den siste tida. Etter brannen vart dei nemleg ved ein feil ståande på feil lager og vart stappfulle av stygge stankar som korkje stamma frå røyk eller eld, noko som vart oppdaga då vi skulle flytte heim for to månader sidan. Men no er dei fleste eignelutene tilbake i heimen, mykje som sagt framleis i kasser.

Året har gått, men det er ikkje heilt umogeleg at det kjem fleire oppdateringar om nyhendingar etter brannen. Det skjer stendig eitt og anna…

20151016-risvollan

Nesten ferdigreparert (biletet er frå 16. oktober). Judith P. Abrahamsen © 2015.

– – –

Tidlegare bloggpostar om brannen: 1. Då brannen kom – 2. Den andre dagen utan heim – 3. Ryddedagar – 4. Oppdateringar etter brannen – 5. På plass i eksilet – 6. Reparasjonar tek tid – 7. Nei, vi har ikkje flytta heim – 8. Nedteljing på overtid – 9. Vi har flytta heim – 10. Støv kan ikkje flyge oppover

Dette er den engelske versjonen av bloggposten. Du finn den norske versjonen her.
This is the English version of the blog post. The Norwegian version is found here.

Tweetbot iconThose of us who still run Tweetbot 1.6.2 on an OS X version older than 10.10, are not necessarily very happy these days. Tweetbot is available only from the Mac App Store, the present version of Tweetbot (version 2) does not run on old OS X versions, and a few days ago Apple did something that broke the version of Tweetbot (that is, 1.6.2) that does work on old versions of OS X. It was something about a certificate that expired on November 11.

While downloading the latest compatible version (i.e., 1.6.2) from the Purchased tab in App Store does work, the download will still not run on OS X 10.8.5, at least not on any of the Macs that my wife and I have have access to. The application quits after a second or so. The official solution is to update to OS X 10.10 or newer, but for various reasons my wife and I cannot do that at present.

The following works on our Macs, though. If you plan to do the same thing because you saw me doing it, you are doing it at your own risk, though I doubt anything really bad will happen, because it’s only a matter of changing the date for a few seconds:

First I found a backup of Tweetbot on my backup drive (Time Machine in my case). Importantly, this was a backup from before 11 November 2015. I then copied Tweetbot from the backup drive and onto my Macintosh HD. I chose to copy it to a folder called ‘test’ for safekeeping there, so I won’t have to copy it from the backup drive every time something goes bad.

(On one of the Macs I didn’t have to copy it from the backup, instead I copied it from the Applications folder on the Mac itself. This worked because Tweetbot had not been restarted after November 11, so the local copy was not broken yet.)

Next, I copied the backuped version of Tweetbot into the Applications folder, where the application is supposed to be (the Mac asked for my admin password). The trick now is to launch Tweetbot while the Mac thinks that it is not yet 11 November 2015. The date can be set manually in the system preferences; but don’t set the date too early, because the trick won’t work then. I ended up setting the date to, well, 10 November 2015.

Launch Tweetbot. Be prepared that it may complain about ‘Timestamp out of bounds’, or even refuse to sign in to Twitter. When I switched the Mac back to today’s date and time, though, Tweetbot was happy.

To make this process faster, I don’t launch Tweetbot the normal way anymore. Instead I run this shell script using sudo. If I forget to use sudo, Tweetbot will break again because the date won’t be set, that’s why I included those first lines:

#!/bin/sh
if [ "$USER" != "root" ] ; then
echo "sudo!!!"
exit
fi
time=`date "+%m%d%H%M%Y"`
date 111011112015
open /Applications/Tweetbot.app
sleep 5
ntpdate -u time.euro.apple.com || date $time

The script takes note of the present date and time, then sets the date to November 10 at 11:11, launches Tweetbot, waits for five seconds, and finally consults Apple’s European NTP server (since I live in Norway) to set the correct date and time again. If the last step fails, the script should set the date, hour and minute to where it was five seconds ago, but it won’t be quite accurate, since the seconds will be set to zero.

The delay of 5 seconds doesn’t give my Tweetbot installation the time to even complain. The delay may have to be adjusted, though, if it is too short for Tweetbot to launch properly on your Mac. If this happens, the application will most probably break again, and will have to be copied to the Applications folder once more. That is a good reason to keep a backup of Tweetbot elsewhere on the internal drive, as I did in the ‘test’ folder above.

This is a quick and dirty trick, and the Macintosh system time may run a few seconds late afterwards, depending on how the date is set the second time. Also, the shift to an incorrect date and time, even though it’s only for a few seconds, may interfere with other applications running on the Mac. For instance, an e-mail that arrives just when the time is wrong, may get a wrong timestamp. So as stated above, do this at your own risk, and especially if you don’t know already how to create and run a shell script.

(Quick guide for the desperate: Copy the few lines of code, start the Terminal, type ‘nano tweetbotscript’ without the quotes and press the return key. Paste the code. Press ctrl-O (that is, the letter O) and the return key to save the script. Press ctrl-X to exit nano. Type ‘chmod u+x tweetbotscript’ and press the return key. Type ‘sudo ./tweetbotscript’ and hit the return key. Type your password when queried. I saved my script in the ~/bin folder instead, and so the details here are a little different. The quick guide for the desperate presupposes that you have already enabled the root user.)

I usually prefer to purchase my applications from the developer, not from the Mac App Store. What Glenn Fleishman at Macworld calls the ‘MAS extinction’, has given me another reason to do so, in addition to considerations like earlier updates and more money for the developer. Unfortunately, this specific application can only be bought on the Mac App Store.

This is the Norwegian version of the blog post. The English version is found here.
Dette er den norske versjonen av bloggposten. Du finn den engelske versjonen her.

Tweetbot-ikonVi er framleis nokre som køyrer Tweetbot 1.6.2 på eit OS X som er eldre 10.10, og vi er ikkje naudsynleg så veldig glade for tida. Tweetbot kan berre kjøpast via Mac App Store, noverande versjon av Tweetbot (versjon 2) fungerer ikkje på gamle versjonar av operativsystemet, og for nokre dagar sidan gjorde Apple
noko som øydela den versjonen av Tweetbot (altså 1.6.2) som fungerer på gamle versjonar av OS X. Det var noko med eit sertifikat som gjekk ut 11. november.

Det er mogeleg å laste ned den siste kompatible versjonen (altså 1.6.2) frå Kjøpt-fana i App Store, men det nedlasta programmet fungerer likevel ikkje på OS X 10.8.5, i alle fall ikkje på nokon av dei Macane som fru Judith og eg har tilgang til. Programmet knelar etter eit sekund eller deromkring. Den offisielle løysinga er å installere OS X 10.10 eller nyare, men det finst grunnar til at vi ikkje kan gjere dette akkurat no.

Men det fylgjande trikset fungerer faktisk. Om du tenkjer på å gjere det same fordi du såg at eg gjorde det, så gjer du det på eige ansvar, men det skjer neppe noko alvorleg, for det handlar berre om å endre datoen i nokre sekund:

Fyrst fann eg ein tryggingskopi av Tweetbot på tryggingsdisken min (i mitt tilfelle: Time Machine). Det viktige er å finne eit eksemplar frå før 11. november 2015. Så kopierte eg Tweetbot frå tryggingsdisken og over til den interne «Macintosh HD». Eg la programmet i ei mappe som heiter «test» berre for å ha eit eksemplar der, slik at eg ikkje skal trenge å kopiere det frå tryggingsdisken kvar gong noko går gale.

(På ein av Macane trong eg ikkje å kopiere frå tryggingsdisken, men kopierte det rett frå Programmer-mappa. Dette fungerte fordi Tweetbot ikkje hadde vorte starta på nytt etter 11. november, så det lokale eksemplaret var enno ikkje øydelagt.)

Deretter kopierte eg dette eksemplaret av Tweetbot til Programmer-mappa, det er jo der programmet eigentleg skal vere (Macen bad om administratorpassord). Det som no skal skje, er å starte Tweetbot medan Macen trur at det enno ikkje har vorte 11. november 2015. Datoen kan justerast manuelt i systemvala, men ikkje bruk ein veldig tidleg dato, for då fungerer det ikkje likevel. Eg landa på å stille datoen til, sjølvsagt, 10. november 2015.

Start Tweetbot. Ver budd på at programmet kan klage over «Timestamp out of bounds», eller jamvel vil nekte å logge på Twitter. Men dette rettar seg fort: Då eg skrudde fram igjen til dagens dato og klokkeslett, var Tweetbot nøgd, og alt var som det skulle.

Eg vil gjerne starte Twetbot litt kjappare enn dette, så eg har laga dette skriptet, som eg køyrer med sudo. Dersom eg gløymer å bruke sudo, vert Tweetbot øydelagt igjen fordi datoen ikkje vert endra til 10. november, så fremst i skriptet ligg det ein test for dette:

#!/bin/sh
if [ "$USER" != "root" ] ; then
echo "sudo!!!"
exit
fi
tid=`date "+%m%d%H%M%Y"`
date 111011112015
open /Applications/Tweetbot.app
sleep 5
ntpdate -u time.euro.apple.com || date $tid

Skriptet noterer seg kva dato og klokkeslett vi har no, justerer deretter til 10. november 2015 kl. 11:11, startar Tweetbot, ventar i fem sekund, og stiller deretter fram igjen til dagens dato og klokkeslett ved å spørje den europeiske NTP-tenaren til Apple (sidan vi er i Noreg). Om det siste skulle gå gale, skal skriptet etter planen stille dato og klokke til slik det var for fem sekund sidan, men det vert ikkje heilt nøyaktig, sidan sekundet vert sett til null.

Pausen på 5 sekund gjer at min Tweetbot ikkje eingong rekk å klage. Men dei fem sekunda må gjerne justerast på di maskin dersom det viser seg å vere for kort tid til at Tweetbot klarer å starte skikkeleg. Dersom dette skjer, vert programmet truleg øydelagt igjen, og må kopierast til Programmer-mappa endå ein gong. Dette er ein god grunn til å ha ein tryggingskopi av Tweetbot ein annan stad på interndisken, slik eg gjorde i test-mappa over.

Dette er ei kjappløysing som ikkje naudsynleg er problemfri. Mac-klokka kan gå nokre sekund feil etterpå, avhengig av korleis dato og klokke vart justert den andre gongen. Det å skru tida tilbake på denne måten, sjølv om det vert korrigert igjen nokre sekund seinare, kan også skape trøbbel for andre program som måtte vere i gang på Macen. Dersom det til dømes kjem ein e-post akkurat medan dato og klokkeslett er feil, så kan han få feil mottakstid. Så du gjer som sagt dette på eige ansvar, særleg dersom du ikkje allereie er kjend med det å lage og køyre skript.

(Kjapp innføring for dei desperate: Kopier koden over, start Terminal, tast «nano tweetbotskript» utan hermeteikna og trykk på returtasten. Lim inn koden. Trykk ctrl-O (altså bokstaven O) og returtasten for å lagre skriptet. Trykk ctrl-X for å avslutte nano. Tast «chmod u+x tweetbotskript» og trykk på returtasten. Tast «sudo ./tweetbotskript» og returtasten. Tast inn passordet ditt når du vert beden om det. Sjølv lagra eg skriptet i ~/bin i staden, då vert detaljane her litt annleis. Innføringa for dei despereate legg til grunn at du allereie har aktivert rotbrukaren.)

Eg kjøper helst program direkte frå utviklaren, ikkje frå Mac App Store. Denne episoden, som Glenn Fleishman i Macworld omtaler som «MAS extinction», er berre endå ein grunn til det, i tillegg til at det er kjekt å få oppdateringane tidlegare enn via Mac App Store, og at meir av pengane går til utviklaren. Dessverre er akkurat dette programmet å få berre på Mac App Store.

[Oppdatering 28.3.2016: Det har kome ein oppfylgjarbloggpost: Kjøkengolvet og det som skjedde etterpå. Dei omtalte partane er Sverresborg Malerservice (golvlegging) og Tryg Forsikring. Entreprenøren er Norgeshus Fredheim & Paulsby.]

* * *

Vi flytta heim den 3. oktober. Då var det nøyaktig ti månader sidan brannen. Denne bloggposten kjem til å ha mange bilete, og skal handle om det nye kjøkengolvet vårt. For vi har altså hatt handverkarar der, og slikt vert det bloggpost av. Ein lang ein.

Kjøkenet var det einaste rommet hjå oss som måtte reparerast, og det fekk nytt golvbelegg i sommar. Då det gamle golvbelegget vart fjerna, forsvann også siste rest av røyklukt hjå oss. Under der fann dei dessutan det som kan vere skade frå sløkkjevatnet, og som no har vorte utbetra. Og for all del, det nye golvbelegget vart lagt pent og stort sett flatt. Men…

Kortversjonen

Heimen vår vart støva ned med sementbasert avrettingsmasse på sofa, bøker, fjernsynsapparat og anna over to etasjar. Så spruta dei avrettingsmasse oppover veggene utan å turke etter seg. Dei fjerna heller ikkje golvlistene på kjøkenet før dei tok bort det gamle golvbelegget, avretta golvet og la nytt golvbelegg. Dermed ligg det restar av det gamle golvbelegget langs veggene, golvet har vorte avretta fram til eit par centimeter unna veggen, golvlistene har vorte delvis nedmura i det som no er groper i golvet, og det nye golvbelegget ligg med solide gliper utanfor golvlistene.

Firmaet som har utført dette arbeidet, ser på oss som eig og bur der, som irrelevant part, for det er ikkje vi som er oppdragsgjevaren deira, men ein entreprenør som er betalt av forsikringsselskapet. Entreprenør og forsikringsselskap legg seg på si side ikkje opp i golvarbeidet.

Dette var kortversjonen.

Golvlist og skyvelære

Korleis kunne denne golvlista hamne nesten ein centimeter ned i eit nylagt golv, deretter verte tilsmurd med silikon, for til slutt å verte fjerna? Les og finn ut.

Bakgrunnen for arbeidet var at det gamle golvbelegget på kjøkenet måtte erstattast etter brannen. Det gamle golvbelegget låg oppå eit eldgamalt golvbelegg som også måtte fjernast i det høvet. Det eldgamle golvbelegget var hårete på undersida, og desse håra sat til dels fast i betongen. Derfor ville dei sparkle og avrette golvet før dei kunne leggje nytt golvbelegg.

Alt golvarbeidet er utført av eit veletablert målarfirma, for det er gjerne slike firma som legg golvbelegg (i motsetnad til parkett og laminat). Eg skal ikkje nemne namnet på firmaet her i denne bloggposten. For å unngå feilspekulasjonar vil eg berre presisere at dette målarfirmaet er eit anna firma enn golvfirmaet som leverte sjølve rullane med golvbelegg. Det nemnde forsikringsselskapet er ikkje vårt, det er (var!) burettslaget sitt, sidan kjøkenet vårt reint forsikringsmessig vart rekna som del av bygningsmassen.

Støvlegging

stova

Stova var fullt møblert, og vart òg brukt som lager. Biletet er frå eit seinare tidspunkt.

Stova vår i 3. etasje var fullt møblert, støvfri og relativt nyvaska. Fredag 10. juli vaska vi i tillegg kvitevarene våre, og flytta kjøkenbord, mikro og meir frå kjøkenet og opp til stova fordi det var duka for golvarbeid på kjøkenet etter helga. Alt var fint og reint.

Forsikringsselskapet hadde pressa på for å få golvarbeidet gjort så fort som mogeleg, så då det vart oppdaga at vi hadde tenkt oss på ferie i år, vart arbeidet framskunda med ei veke. Å seie «så fort som mogeleg» på eit tidspunkt som var sju og ein halv månad etter brannen, er kanskje å ta i, men det som hasta med golvarbeidet no, var at den nye kjøkeninnreiinga vår, som skulle stå på kjøkengolvet, i staden stod på lager og genererte lagerleige for forsikringsselskapet, ettersom forsikringsselskapet hadde pressa på for å få kjøkeninnreiinga bestilt og produsert litt i hurten og sturten på vårparten, fordi det hasta sånn (omtalt her).

Det har faktisk heile tida hasta så mykje at då forsikringsselskapet tok med seg golvkatalog til oss frå målarfirmaet den 15. juni (meir hasta det altså ikkje, vi byrja å etterlyse golvinformasjon i mars), så fekk vi beskjed om å bestemme oss der og då. «Vi kan ikkje bestemme oss på fem minutt,» sa vi. «Å, kvifor ikkje?» spurde forsikringsselskapet. «Fordi dette er heimen vår, og vi skal bu her i mange år,» svarte vi. Vi hadde gjort litt forarbeid, og bestemte oss neste dag.

Då passa vi på å velje eit golvbelegg som det ikkje var leveringstid på, for dette var nemleg veldig viktig, slik som alt hasta no.

I alle fall, golvarbeidet tok til ein månad seinare, tysdag 14. juli, og så seint som onsdag kveld var alt reint og fint hjå oss.

Men på torsdag 16. juli, akkurat den dagen dei hadde avretta golvet, då dukka det plutseleg opp eit veldig fint og litt klissete støvlag i begge etasjane våre. Særleg ute på gangen i 2. etasje, der låg støvlaget tjukt. Men eit fint og tynnare støvlag låg også på fjernsyn, bøker, bord, sofa og alt anna oppe på stova i 3. etasje. Stova fungerte i tillegg som lager, så det var veldig mykje som vart støva ned. Vi har open løysing mellom etasjane, naturleg ventilasjon med stigande luft, og vifte attpå. Når vi oppheldt oss i området no, merka vi irritasjon i luftvegane etter få minutt.

Han som hadde oppsyn med arbeidet, kunne fortelje at den dagen hadde dei blanda rundt 30 sekker med avrettingsmasse utanfor inngangsdøra i 2. etasje, og då hadde dei late dørene stå opne. For det var så praktisk å la dørene stå opne, sidan dei gjekk ut og inn heile tida. Altså open inngangsdør og ei avhekta dør vidare inn frå gangen til kjøkenet.

Støv

Eit svært fint og ørlite klissete støvlag låg plutseleg overalt på dei romma der lufta hadde fri bane frå kjøken og ytterdør.

På reklamasjons-synfaringa i august slo ein av serviceleiarane i firmaet, han som hadde eit overordna ansvar for denne jobben, ettertrykkjeleg fast at dette ikkje var avrettingsmasse. Han trong ikkje eingong å sjå på støvet for å slå det fast: Dette var husstøv. Som hadde kome akkurat den 16. juli? «Husstøv kan kome fort,» var svaret.

Dessutan kunne det umogeleg vere avrettingsmasse, fortalde han, for avrettingsmassen vart blanda utanfor 2. etasje, og dette var 3. etasje. Støv frå avrettingsmasse kan ikkje flyge oppover. Og dessutan kunne det umogeleg vere avrettingsmasse, for det stod faktisk «dust control» på sekkene.

Det var ikkje interessant at ein annan av dei som var til stades, konstaterte at støvet smakte sement.

Ute på gangen i 2. etasje kunne serviceleiaren gå med på at støvet var avrettingsmasse, sidan folka hans hadde blanda rett utanfor med open dør. Som kommentar til at dei hadde late dørene stå opne under blandinga fordi det var så praktisk, kunne serviceleiaren stadfeste like ettertrykkjeleg og udiskutabelt at ja, dette var sant og visst, for folka hans gjekk ut og inn heile tida.

Serviceleiaren tilbaud seg å blande avrettingsmasse på nytt utanfor hjå oss med opne dører, slik at vi kunne få sjå med eigne auge kor umogeleg det var for støvet å flyge opp til 3. etasje. Vi tok ikkje imot tilbodet.

Det forsikringsselskapet som firmaet hans i siste instans jobba for, tok likevel rekninga for profesjonell spesialvask i september. Vi valde å ta hand om bøkene på eiga hand, med utstyr og råd frå proffane.

Men av eigeninteresse (helseomsyn og av omsyn til reinsing av sofa, bøker og fjernsyn) fekk vi likevel støvet på stova analysert i forkant av vaskinga. Kjemikarane kom og henta to støvlagde bokhylleplater, og tok dei med til laboratoriet. Støvet gav ein sterkt basisk reaksjon, og det inneheldt store mengder med kalsium. Analyserapporten konkluderte med at støvet sannsynlegvis inneheldt sement eller sementbasert avrettingsmasse.

Støvlegginga forseinka førebuingane våre til innflytting i to månader. Ikkje kunne det luftast, ikkje kunne vi setje opp bokhylla som låg klar til montering før brannen, ikkje kunne vi byrje å plassere innbu som stod lagra på stove, soverom, andre rom eller hjå saneringsfirma. Ingenting kunne gjerast før vaskinga var unnagjort i midten av september, under to veker før vi skulle flytte heim.

Sprut og søl

Men dei avretta altså golvet. Rundt tretti sekker med sementbasert pulver vart blanda med vatn, så vart blandinga boren inn dei opne dørene og tømd ned på golvet.

At dette kan sprute litt, må ein jo vente. Avrettingsmassen spruta oppover lister og vegger, og dei turka ikkje spruten bort etter seg. Det vil seie, dei «turka» jo litt, på ein måte, eller kanskje heller smurde, då dei anten smurde noko av avrettingsmassen langs nedre del av nokre av golvlistene, eller berre lét skvulpet renne av av seg sjølv, vi veit ikkje. For i alle fall, golvlistene vart altså ikkje fjerna før avretting, meir om dette seinare.

Alt dette sprutet fekk lov til å herde.

Golvlist

Avrettingsmassesprut på golvlist. Legg også merke til korleis avrettingsmassen ligg som smurd utover langs nedre delen av golvlista til venstre på biletet.

Nedre del av murvegg

Avrettingsmassesprut på murvegg. Legg merke til den tilsølte og delvis nedmura kabelen.

Nedre del av panelvegg.

Avrettingsmassesprut på panelvegg, førebels utan slipemerke.

Panelvegg

Spruten stod høgt. Legg merke til bandet med avrettingsmasse nedst på golvlista.

På synfaringa i august la den aktuelle serviceleiaren seg flat, som han sa. Den no utherda avrettingsmassen skulle fjernast frå både vegger og lister, lovde han, medan han såg på den veggen der det var søla mest. Han lovde at han skulle gjere alt arbeidet sjølv.

To veker seinare kom han og fjerna avrettingsmasse. På panelveggen fekk vi no slipemerke i staden. På tvers av fibrane. Og avrettingsmassen er nesten borte både der og på golvlistene i nærleiken. Nesten. Avrettingsmassen har derimot ikkje vorte fjerna der det omsider kom ny kjøkeninnreiing i mellomtida (sjå mot slutten av bloggposten), m.a. der det var søla mest. No må ein nemleg leggje seg flat for å kome til under sokkelen der.

Nedre del av panelvegg

Avrettingsmassen vart fjerna sånn nesten. Slipestriper er tilførte.

Bak sokkelen

Avrettingsmassen vart ikkje fjerna der ein no må leggje seg flat for å gjere det.

Golvlegginga i korte trekk

Som bakgrunn for resten av bloggposten:

Då dei fjerna det gamle golvbelegget, skar dei det bort langs eksisterande listverk, som altså ikkje vart fjerna fyrst. Det finst dermed framleis striper av det gamle golvbelegget under golvlistene.

Så sparkla dei og avretta golvet bort til golvlistene. Botnen på golvlistene hamna no under det nye golvnivået, nedi avrettingsmassen.

Til slutt la dei nytt golvbelegg med opptil ein halv centimeters glipe bort til dei same listene, og opptil 8–9 mm avstand til veggen der det ikkje var list under oppvaskbenken. Eg kjem tilbake til glipene mellom golv og golvlister om litt.

Nedmura kabel og nedmura lister

Ein elektrisk kabel i ope anlegg, som låg på det gamle golvet, vart ikkje flytta unna under golvarbeidet. I staden vart han delvis nedmura i avrettingsmassen. Det nye golvbelegget, som no ikkje fekk plass under kabelen, vart i staden skore til rundt kabelen.

Det fanst ein grunn til dette. Han som hadde oppsyn med arbeidet i juli, kunne på spørsmål etterpå fortelje at dei måtte hatt elektrikar for å løyse kabelen frå klipsa. Og ettersom dei ikkje er elektrikarar, så vart det slik i staden. Sjefen hans, altså den nemnde serviceleiaren, gjentok denne forklaringa nesten ordrett på synfaringa ein månad seinare.

Når ein skal utføre eit arbeid og ikkje sjølv har den naudsynte kompetansen, så meiner vi at ein skal bruke dei fagfolka som ein treng. Men altså, at dei trong elektrikar for å løyse kabelen frå klipsa? Vi har jo lagt denne forklaringa fram for ein faglært elektrikar, sjølv om vi visste svaret på førehand: Sjølvsagt trong dei ikkje elektrikar for å løyse på desse klipsa.

Kabelen har sidan vorte skifta ut, med den gropa i golvet det førte med seg.

Straumkabel

Delvis nedmura elektrisk kabel som skapte grop i golvet då han seinare vart erstatta. Legg merke til korleis det nye golvbelegget er skore til på utsida av kabel og golvlist. Både kabel og golvlist låg opphavleg oppå det gamle golvbelegget, som gjekk heilt til veggen.

Men også golvlistene har vorte mura litt ned i avrettingsmassen. Dei har forkart kvifor: Dei var nemleg redde for å skade tapeten dersom dei løyste på golvlistene før golvarbeidet, så då trong dei snikkar, meinte dei, og dei er ikkje snikkarar. Så då vart det slik. For å unngå skade. Og dessutan gjekk den nemnde elektriske kabelen til dels langs den eine golvlista, og dei var jo ikkje elektrikarar heller.

Vi nemnde det for ein kollega av desse folka, ein som arbeider i eit anna firma, og som har dette som fag. «Dei sa at dei treng snikkar for å løyse på golvlistene,» sa vi. Han heldt nesten på å le, men var litt for høfleg. «Nei, dei treng ikkje snikkar,» sa han.

Entreprenøren som leigde inn dette firmaet, hadde forresten mang ein flink snikkar på jobb desse dagane, nokre få meter unna kjøkenet vårt.

Krater

Golvlistene sit rundt ein halv centimeter nedi avrettingsmassen no. Korleis veit vi kor djupt golvlistene sit? Jau, sjå litt på dette krateret i kjøkengolvet:

Krater i golvet

Krater der det var ei vertikal list før. Nedst i krateret ser vi ein rest av det gamle golvbelegget. På dette biletet frå september har kjøkeninnreiinga nettopp vorte montert.

Urkrateret i august, før lista vart fjerna.

Her må eg gjenta korleis golvet vart lagt: Då dei fjerna det gamle golvbelegget, skar dei det bort langs eksisterande listverk utan å fjerne dette. Dei gjorde det altså slik for å unngå å tilføre ny skade. Så avretta dei golvet med dei gamle listene framleis på plass, og til slutt la dei nytt golvbelegg utanpå dei no delvis nedmura golvlistene.

Såleis vart altså det nye golvbelegget skore til rundt eksisterande lister og eksisterande elektrisk kabel. Og her like ved døra fanst det ei vertikal list som høyrde til den tidlegare kjøkeninnreiinga som allereie var fjerna pga. røyk- og sotskade.

Då denne vertikale lista vart fjerna etterpå, oppstod det uunngåeleg eit krater i det nye golvet. Nedst i krateret kunne vi sjå ein leivning av det gamle golvbelegget, under ein kratervegg av avrettingsmasse. Skyvelæret fortalde at krateret var 6,9 mm djupt. Det nye golvbelegget er 3,3 mm tjukt. Dørstokk og golvlist i nærleiken ligg dermed ca. 3,6 mm nedi avrettingsmassen.

På eit anna punkt på golvet hadde vi ein avkappa ende av golvlista å samanlikne med, og konstaterte at golvet var 7–8 mm høgre der no enn før, noko som gjev ei nedmuring på 4–5 mm når ein trekkjer frå det nye golvbelegget oppå. Om litt skal vi også sjå nærare på ei grop i golvet (Den Vestre Vollgrava) som er heile 9,5 mm djup, 22 mm brei og like lang som den lista som var der før.

Tilbake til krateret. Krateret har i ettertid vorte fjerna ved at dei har skore bort eit stykke av det nye golvbelegget, og deretter limt inn eit tilsvarande stykke som ser nesten ut som golvbelegget på staden. Ein kan sjå at det ligg noko innfelt her, men til reparasjon å vere er det ein fin reparasjon.

Så hadde det vore ein skade dei reparerte. Men det var jo ikkje ein skade dei reparerte. Det var skadeunngåinga dei reperarte. Golvet måtte reparerast allereie før skade hadde oppstått.

Reparert krater seinare i september, no også med silikonfuge langs vegg og lister (sjå seinare i bloggposten).

Eg nemnde at golvlistene ikkje vart tekne bort før golvarbeidet. I staden vart altså det gamle golvbelegget skore bort berre utanfor listene. Golvet vart dermed ikkje avretta frå vegg til vegg men berre bort til golvlist som framleis har gamalt golvbelegg under seg. Langs vegger med golvlist stoppar altså avrettinga rundt 15–20 mm unna veggen, avhengig av kvar kniven har gått. Og til slutt vart det nye golvbelegget lagt opptil 4–5 mm utanfor golvlista igjen, med ei glipe imellom.

Ja, ei glipe mellom golvbelegget og den golvlista som eigentleg har som funksjon å skjule den glipa. Så la oss sjå litt på glipene.

Gliper langs veggene

Det gamle golvet gjekk under listene, frå vegg til vegg. Men å leggje det nye golvbelegget med ei open glipe bort til den lista som eigentleg har som funksjon å skjule glipa og halde golvet tett, det fanst det som nemnt ei forklaring på:

«Vi plar gjere det slik,» sa den ansvarlege i juli, for tapeten bak lista kunne verte skada dersom dei løyste på lista. Og dei ville ikkje tilføre ny skade. «Det er på denne måten vi gjer det når det er forsikringssak,» kompletterte serviceleiaren hans ein månad seinare, med eit nikkande forsikringsselskap til stades.

Så altså, når noko er forsikra, så får ein tilbakeført alt til tilsvarande stand som før skaden, med mindre det er forsikringssak.

Glipe

Denne glipa på oppunder ein halv centimeter mellom golvbelegg og golvlist kan vere litt vanskeleg å sjå på biletet fordi avrettingsmassen i botnen har vorte smurd litt oppover lista på den same staden. Sjå også biletet frå det same området under mellomtittelen «Sprut og søl» over.

Glipe

Nedst på biletet ser vi ein litt smalare del av glipa. I bakgrunnen har vi den straks etterpå ferdigmonterte sokkelen på kjøkeninnreiinga.

Glipe

Ei glipe som sjanglar seg ut til ca. ein centimeter utanfor veggen. Dette er for ordens skuld ved ein vegg som ikkje hadde golvlist.

Men kva skulle skje med glipene? Vi varsla allereie 17. juli at pga. dei problema som ville oppstå ved framtidig listarbeid, var det mogeleg at vi ikkje ville gå med på denne utføringa. Handverkaren som hadde oppsyn med arbeidet, informerte oss då om at dei hadde planar om å leggje vaskelist utanpå golvlistene.

Vaskelist vart sidan endra til silikonfuge fordi vi ikkje ville ha feite dobbellister liggjande synleg langs veggene overalt, særleg ville vi ikkje ha vaskelist utanpå golvlister med profil. Og når vi ikkje ville ha noko sånt, så hadde golvleggjarane krav på å få reparere arbeidet sitt på sin eigen måte fyrst, dvs. med silikon. Vi fekk klar beskjed frå forsikringsselskapet på reklamasjonssynfaringa, med tre andre nikkande partar til stades, om at vi dermed ikkje hadde noko anna val enn å godta eit slikt forsøk (vi fekk ein svarfrist, og måtte jo berre svare at det var greitt å prøve).

Silikon tettar glipene som normalt skulle ha vore under golvlistene som no i staden er nedmura i golvet.

Silikonfuge viste seg sjølvsagt å ikkje vere spesielt fint (golv som går under lista, er penare). Men silikonen gjer heller ikkje noko med det grunnleggjande problemet her. Ved framtidig listarbeid, når ein treng å løyse på lister som no ligg nedmura, så kan ein jo tenkje seg kva som vil skje: djupe groper langs veggene, og gjerne behov for nytt golvarbeid attpå om ein vil unngå skjulte vollgraver under nye golvlister.

Vollgrav

Det framtidige listarbeidet kom fort. For det nye golvbelegget vart jo skore til og lagt også utanfor lister som måtte fjernast eller modifiserast pga. endra kjøkeninnreiing. Krateret ved den tidlegare vertikale lista er allereie nemnt. Men det fanst også ei golvlist under benkeplate og radiator. Den lista gjekk tidlegare frå sokkel til sokkel på kjøkeninnreiinga. Ettersom den nye kjøkeninnreiinga er litt smalare, vart det no ein påfallande avstand frå sokkel til list, i begge endane.

Her måtte sjølvsagt noko gjerast. Den gamle golvlista måtte, ja nettopp, ho måtte fjernast, etter at ho fyrst hadde vorte nedmura og deretter fått sin dæsj med silikon. Dessutan skulle veggen på staden få tapet og eit strok med måling.

Golvlist med avstand til sokkel.

Den gamle golvlista ved vestveggen, med sokkel til kjøkeninnreiinga til venstre på biletet. Golvlista hadde nettopp vorte mura ned i det nye golvet, men var for kort både her og i den andre enden, og måtte skiftast. Legg også merke til den breie stripa med silikon som var smurd langs den delen av lista som var over golvnivå.

Som han sa det, han som tok kontakt om dette listarbeidet, og som altså høyrer til eit heilt anna firma enn golvleggjarane: Denne lista må skiftast, og det jo vere list der.

«Ja, no må det vere list der,» var svaret vårt, «for det er jo ikkje golv under».

Det nye golvbelegget på den staden endar rundt 22 mm frå veggen, og mellom golvbelegget og veggen hadde det no openberra seg ei uavretta grop der den gamle golvlista hadde vore. Gropa var ca. 9,5 mm djup, med ei stripe av det gamle golvbelegget i botnen. Utanfor endane på den lista som no vart for kort og som derfor vart fjerna, er derimot golvet avretta, og det er lagt nytt golvbelegg. Oppå denne gropa vart det no lagt ei ny golvlist.

La meg gjenta: Den nye golvlista vart lagd som eit lok oppå ei grop, ei skjult vollgrav, som var 9,5 mm djup og 22 mm brei, og som strekte seg langs lengda av den gamle lista, med ei stripe av det gamle golvbelegget i botnen. Gropa går under namnet Den Vestre Vollgrava.

Vollgrav

Då lista vart fjerna, avdekte ho ei 9,5 mm djup og 22 mm brei grop med det gamle golvbelegget i botnen. Gropa går under namnet Den Vestre Vollgrava.

Han som laga den nye golvlista, gjorde ein fin jobb. Den nye golvlista vart ekstra feit for å dekkje vollgrava og silikonfuga, men det var ikkje nok. Det var silikonrestar og små sprekker å sjå, somme stader var det framleis eit par millimeter ut til det nye golvbelegget, og under var det altså eit nesten 1 cm djupt hòl i golvet.

Dette er på kjøkenet, der er det gjerne vått, og akkurat her ved denne omsider delvis tildekte vollgrava er det også at kattane held til og søler vatn. Utover det generelle våtromsspørsmålet var ein viktig grunn til at vi valde golvbelegg og ikkje laminat eller standardpakken med parkett, nettopp at vi har to kattar, med alt sølet ved vasskåla.

Feit golvlist

Ei ny og feitare golvlist dekte gropa, men ikkje godt nok.

Snikkaren såg problemet, tok bort den nye lista igjen, tetta vollgrava med pølse og silikon, og bygde ut lista endå meir. Feitare list skal ein leite lenge etter. Resten av kjøkenet har nedmura golvlister som før, med vollgraver som ligg klare til bruk.

– Men har du ikkje alltid ynskt deg vollgrav? spurde nokon meg på jobben, og prøvde å sjå det positive i det.

Endå feitare golvlist

Lista var gjord endå feitare, og samstundes vart Den Vestre Vollgrava under henne fylt igjen med ymis fyllmasse.

Og forresten

At det er kjekt å ha arbeidslys, forstår vi. Men når ein lysarmatur frå den kjøkeninnreiinga som ikkje finst lenger, er provisorisk bortslengd til oppbevaring på skrå i den enno ubygde vindaugskarmen, og elles berre heng etter leidninga, så vil vi tilrå at ein ikkje forlèt armaturen i påslegen tilstand og lèt lyset stå på utan tilsyn heile natta.

Det ville vi meint også om vi ikkje hadde hatt ein brann å overleve. Kall oss sære, men vi har alltid – også før brannen – vore pedantiske på branntryggleik.

Påslegen lysarmatur som ligg på skrå og oppned i den ubygde vindaugskarmen.

Tilsyns- og festelaus lysarmatur i full vigør ventar på at golvleggjarane i målarfirmaet skal kome tilbake neste morgon.

Å la golvistene stå

Det var det å ikkje fjerne golvlistene som fekk dei fleste konsekvensane: nedstøypte lister, krater i golvet, groper i golvet, golvavretting som stoppar langt unna veggen, og gliper i golvet som eigentleg skulle ha vore under nettopp golvlistene. Men å snakke med oss om slike val i arbeidsmåte, det var uaktuelt, viste det seg. Rettnok var det greitt å la oss velje produkt (golvbelegg framfor parkett) slik at dei fekk oppdraget, og det var greitt å hjelpe til med produktkatalog. Men vi fekk altså ikkje høve til å velje mellom skikkeleg arbeid og forsikringsvarianten, om så mot eit mellomlegg.

«Vi forheld oss berre til oppdragsgjevar (entreprenøren), ikkje til dykk.» Forsikringsselskapet nikka framleis, og la til at dei legg seg jo ikkje opp i arbeidsmåten. Det gjer heller ikkje oppdragsgjevar.

Så her har målarfirmaet fått halde på fritt, utan at nokon andre har hatt noko dei skulle sagt. Aller minst hadde vi noko vi skulle sagt.

Tenk så mykje som kunne ha vore annleis dersom dei hadde spurt om vi ville betale mellomlegg for å få fjerna golvlistene. Eg var til og med til stades då arbeidet tok til (ikkje lenge nok til å forstå kva i all verda slags plan dei hadde for arbeidet). Men når firmaet er innleigt av ein entreprenør som er engasjert av eit forsikringsselskap som har burettslaget, ikkje oss, som kunde, så spør ein altså ikkje irrelevante framandfolk som berre eig andelen, som har dette som heim, og som normalt måtte ha betalt alt sånt arbeid av eiga lomme.

Til samanlikning har alle andre handverkarfirma som har vore inne i heimen vår, inkludert oss i vala sine, jamvel med synfaring på førehand. Elektrikaren ringde til og med to gonger på rappen for å drøfte den nøyaktige plasseringa av eit stikk i veggen, og kva konsekvensar dette ville ha for tapetsert vegg og plassering av kjøleskap. Fagfolk, veit du.

Og ja, apropos støv og fagfolk. Dei som skulle skifte kjøkenvindauga våre, ville ikkje eingong gjere dét utan fyrst å setje opp ein plastvegg og isolere den delen av kjøkenet. I tilfelle det skulle kome støv.

I den opphavlege reklamasjonen på golvlegginga kravde vi å få lagt golvbelegget på nytt, på skikkeleg måte og med skikkeleg listarbeid. Det gjekk ingen av partane med på, sidan firmaet skulle få lov til å prøve å reparere på sin eigen måte fyrst. Firmaet måtte berre få meir permanent tilgang til nøkkelen vår for å få gjort det.

Det fekk dei, ved at vi gav nøkkelen til oppdragsgjevar/entreprenør. Det tok deretter to veker før reparasjonsarbeidet kom i gang.

Men allereie etter éi veke hadde nokon fått nøkkeltilgang og vore innom og montert kjøkeninnreiing oppå det golvet som vi hadde reklamert på, før reparasjonarbeidet hadde byrja, og utan å orientere oss før arbeidet var godt i gang. Kjøkenleverandøren, som forresten var alle tiders og også hadde ein kjempeflink montør, hadde nemleg hatt ein dialog med entreprenøren (som forresten også har alle tiders folk) om at no var alt klart. Fint det då. Og no har vi altså også flytta heim, sjølvsagt utan synfaring (bloggpost 1 og bloggpost 2 om heimflyttinga).

Så kva gjer vi med dette? Sei dét.

Kjøkenet

Plutseleg stod det eit kjøken på det golvet som vi hadde reklamert på. Dei som hadde fått låne nøkkelen vår for å sleppe inn golvfolket, hadde sloppe inn kjøkenfolket etter å ha hatt ein dialog med dei, fekk vi vite.

– – –

Tidlegare bloggpostar om brannen:
1. Då brannen kom – 2. Den andre dagen utan heim – 3. Ryddedagar – 4. Oppdateringar etter brannen – 5. På plass i eksilet – 6. Reparasjonar tek tid – 7. Nei, vi har ikkje flytta heim – 8. Nedteljing på overtid – 9. Vi har flytta heim

[Oppdatering 28.3.2016: Det har kome ein oppfylgjarbloggpost: Kjøkengolvet og det som skjedde etterpå. Dei omtalte partane er Sverresborg Malerservice (golvlegging) og Tryg Forsikring. Entreprenøren er Norgeshus Fredheim & Paulsby.]