Feeds:
Innlegg
Kommentarar

Posts Tagged ‘eksamen’

Det eg skriv her, er ei heller tilfeldig samling med slikt som ikkje er basert på pedagogisk forsking. Og la meg presisere det som er presisert på «Om»-sida: at denne bloggen skriv eg som privatperson, men med innslag frå fleire delar av livet mitt, også frå slikt som skjer på jobben. I denne bloggposten skriv eg somme ting som eg openbert kjenner til i kraft av stillinga mi (ingenting av det er underlagt teieplikt), derfor vil eg for ordens skuld understreke at til liks med dei andre bloggpostane her skriv eg også denne bloggposten på fritida.

Det nesten sjølvsagde
Sjukdom, bekymringar og eksamensangst kan få konsekvensar, men også fødselsterminar. Treng du litt tilrettelegging, så ta kontakt med faglæraren, eventuelt via studiekonsulenten. Av og til kan ein også samtykke i alternativ eksamensform. Lækjarattest kan av og til vere nyttig.

Og så har vi det meir vanlege: Kven har vel ikkje nedprioritert eit fag? Også eg har gjort det. Men å dukke opp eit par dagar før eksamen og lure på kva som er pensum, og om det er nokon vits i å lese det, «for det er jo berre eit innføringskurs», det er kanskje ikkje noko sjakktrekk.

Pensum og forkunnskapar
Det kan vere vanskeleg for faglæraren å finne gode pensumtekstar. Anten er bøkene for elementære, eller så er dei for avanserte, eller for uoversiktlege, eller kva det skulle vere. Førelesingane har som funksjon å hjelpe til. Sjå også bloggposten Kva er eit pensum?

Det kan også vere at stoffet er meir framandt enn alle aktuelle pensumbøker legg opp til. På somme språkfag er det t.d. kjent at fleire studentar har gløymt både ordklasser og setningsledd frå grunnskulen.

Nye måtar å tenkje fag på
Eg hugsar korleis det var då vi som studentar plutseleg skulle forhalde oss til hierarkiske strukturar (t.d. i syntaksen) som vi aldri hadde hatt om på skulen. Det tok litt tilvenjingstid, ja. Eit aktuelt døme litt lenger oppe i systemet er eit fordjupings- og masterkurs i fonologi (lingvistikk). Klassisk fonologi spør «kvifor vert A uttalt som B?», medan den meir moderne teorien på dette kurset spør omtrent stikk motsett: «Kvifor vert ikkje A uttalt som A, C eller D?» Slikt treng tid. Ikkje gje opp, og ikkje utset det til like før eksamen. Snakk med læringsassistenten eller faglæraren, gjerne på førelesing, det er garantert andre som har dei same problema.

Karakterskala og vurderingstekniske rutinar
Sjølv om studenten gjer same jobb, så kan vurderingstekniske forhold få konsekvensar for karakteren. Når karakterskalaen er ikkje-gradert («greidd» og «ikkje greidd», bokmål «bestått» og «ikke bestått»), kan det, anten vi vil eller ikkje, føre til at E-kandidatar vippar over til stryk. Dette heng saman med at E typisk er ein karakter som vi gjev til ein kandidat som vi «eigentleg» har lurt på om vi skulle stryke, men når vi skal navigere etter ein todelt skala, kan denne nyansen forsvinne. Det er også eit omdiskutert spørsmål i fagmiljøet kvar strykgrensa skal gå ved ikkje-gradert skala, og mange førtrekkjer å vere strengare der enn med bokstavkarakterar, ettersom dei ikkje lenger har ein dårleg karakter av typen E å dele ut (eg høyrer til den fløyen som, i alle fall pr. i dag, er skeptisk til å vere strengare).

Karakterkriterium og ambisjonar
Sjå på desse formuleringane i dei generelle vurderingskriteria for karakteren A:

Framifrå prestasjon som skil seg klart ut. Kandidaten syner særs god vurderingsevne og stor grad av sjølvstende.

Undersøkingar vha. spørjeskjema har gjerne vist at studentane kan ha høgre ambisjonar enn det vi ser att i karakterstatistikken. «Eg vil ha slik og slik karakter» er eit fint mål, men kva skal eigentleg til for å få den karanteren? Frå mine gamle førelesarar då eg sjølv var student, høyrde eg historier om knapp berekning også i deira studietid. På somme fag var det visst også om å gjere å berre så vidt stå, og det gjekk ikkje alltid like bra. Rådet er altså: Sikt høgre enn du meiner at du treng.

Karakterskala og ambisjonar
Men når det ikkje finst nokon gradert karakterskala, berre «bestått» og «ikkje bestått», så er det særleg lett å setje seg som mål å «berre stå på eksamen». Då er det fort gjort å vippe under strykgrensa (også om vi justerer for dei vurderingstekniske sidene av saka som er nemnde over). Det er ting som tyder på at dette skjedde på eit kurs som endra karakterskala. Ikkje berre kom det eksplisitte innspel frå studentane om dette aspektet, det kunne òg observerast på ei endring i måten som studentane svarte på oppgåvene på, også hjå studentar som stod på eksamen.

Rådet er altså: Prøv å gjere det så bra som mogeleg også når du ikkje får ein karakter som fortel deg kor bra du gjorde det. Bonusen er at du kan risikere å verte fagleg flink, og plutseleg få glede av det seinare ein gong.

Spesifikke vanskar med formalisme
At dysleksi kan gjere studielivet vanskeleg, kan alle forstå. Men også dyskalkuli («matematikkvanskar») kan vere eit problem, sjølv i språkfag. Overraska? Ikkje ver det. Dyskalkuli handlar nemleg ikkje berre om matematikk, men skaper også problem for dei vanlege læremåtane når ein skal tileigne seg formalisme og faglege algoritmar i språkfag. Eg har stor respekt for den studenten som opna auga mine her. Det rettleiingsopplegget vi fekk snikra saman på tampen av semesteret, var uhyre lærerikt også for meg. På sikt vil det vere aktuelt å trekkje inn litt av det også i ordinære førelesingar, for ein treng ikkje ha dyskalkuli for å møte formalismeveggen. Studentar med spesielle vanskar (typisk slikt som ein kan få lækjarattest på) kan søkje om tilrettelagd eksamen, t.d. alternativ eksamensform. Og merk at studentar med lærevanskar er like glupe som andre studentar, men dei kan altså trenge tilrettelegging for å få vist kva dei faktisk er gode for.

Førelesaren
Eg er intuitivt litt redd for kva som kan dukke opp når førelesaren skal drøftast, men det må vel nemnast, dét òg. At det finst dårlege førelesarar, veit alle, og ein dårleg førelesar kan verke inn på motivasjonen til studenten. Men sidan alle veit dette, så tillat meg å fortelje litt frå den andre sida, altså det som ikkje alle veit:

Trynefaktor kan spele inn, altså at ein førelesar vert opplevd som dårleg pga. utanomfaglege forhold. Om faginteressa hjå studentane i utgangspunktet er låg, kan det også spele inn. Når studentane gjev lite respons undervegs i førelesinga, kan det vere tungt å førelese (og plutseleg kan vi få ein vond sirkel). Av og til vert førelesarar kasta ut i noko på kort varsel, eller andre rammevilkår gjer det vanskeleg å få til eit godt opplegg. Som student opplevde eg ein gong å verte utkommandert til eit føredrag der eg absolutt ikkje kunne yte mitt beste pga. diverse pålegg som plutseleg dukka opp, og det var ekkelt (det var regelrett audmjukande). Eg har også vorte sett til å undervise i slikt som ikkje er spesialområdet mitt, men då seier eg gjerne frå om det til studentane.

Førelesarar kan også, som anna folk, feilberekne publikum. Kvart kull er ulikt, eg hugsar særleg eitt kull som var veldig imøtekomande og dialogisk, men også eit kull der studentane var veldig stille og såg strenge ut.

Av og til kan det vere lett å gløyme at førelesarar ikkje er pedagogisk personale på ein skule men (som oftast) forskarar ved ein vitskapleg institusjon. Studentane er ikkje lenger elevar. (Ordet «elev» er i slekt med eit ord som kan forståast som ‘oppsede’, ordet «studere» tyder opphavleg ‘streve etter, vere ihuga for’.)

Eg har sjølv lært mykje av såkalla «dårlege» føredragshaldarar på seminar og slikt, og tilsvarande lite av folk med publikumstekke. Og motsett. Men nokre førelesarar er sjølvsagt dårlege. Og mange førelesarar er sjølvsagt kjempeflinke. Eg har ikkje noka standardoppskrift for korleis ein går fram dersom ein førelesar er regelrett dårleg. Hugs berre at det kan liggje fleire ting til grunn enn det som er synleg på overflata. Konstruktiv kritikk med konkrete råd via evalueringsskjema, referansegruppe eller andlet til andlet vil truleg fungere betre enn uspesifikke og sårande kommentarar av typen «du er ein dust».

Alt i alt
Det finst mange humpar i vegen mot eksamen, og fleire enn det eg har gått gjennom her. Noko kan studenantane gjere noko med sjølve, andre ting er utanfor deira kontroll, noko kan førelesaren gjere noko med, atter andre ting kan ingen gjere noko med.

Dersom studentar har problem med mine fag, set eg pris på det når dei seier ifrå til meg. Kanskje kan vi løyse det med ein rettleiingstime, kanskje kan vi klare å få til eit opplegg som fungerer. Hugs berre at på kurs med eit par hundre studentar kan eg dessverre ikkje tilby individuell oppfølging til alle som sit fast med eitt eller anna. (Mykje kan dei finne ut av ved å gå på øvingstimar, spørje læringsassistenten eller arrangere kollokvium. Heh, eg har også vorte kontakta av studentar som berre ikkje har orka å lese neste side, det var så mykje enklare å skrive til meg. Men det kan ta veldig lang tid å svare skriftleg på slikt.) Men studentar med spesifikke lærevanskar må gjerne ta kontakt for rettleiing og tilrettelegging, eventuelt via studiekonsulenten. Å trenge tilrettelegging er ikkje flautt.

Ei bøn frå førelesaren
Det er vel ingen som har lese denne bloggposten og kome så langt ned som dette, som altså er slutten. Så eg tillèt meg å spore av med denne bøna, som er ein konkret hump i førelesaren sin veg mot eksamen:

Dersom du ikkje har tenkt å gå opp til den eksamenen du har bestilt, så ver å snill å trekkje deg formelt frå eksamenen. Det tek myyykje tid å lage eksamensoppgåver og organisere eksamen, og det er trasig å lage mat, dekkje på bordet og avlyse andre avtalar, når gjesten ikkje kjem og heller ikkje seier ifrå om det. Sjølv om det er andre studentar som tek eksamenen, så kan det vere forhold (formalitetar, språkval, eksamenslokale, eksamensvakt og mangt anna) som gjer at det går med tid (og pengar) som kunne ha vorte brukt betre.

Read Full Post »

PC på eksamen?

Studentane vil innføre PC på eksamen. Det framlegget kan eg ha sympati for, og ein lesarkommentar nemner også noko om skrivekrampe når ein må skrive for hand. Men det melder seg sjølvsagt også nokre praktiske spørsmål.

La oss no sjå bort frå problemet med juks, anten folk kjem seg på nettet eller klarer å sjå kva som står på skjermen til ein annan student. La oss seie at universitetet har nok datamaskiner og nok PC-salar, og at eksamensperioden ikkje får negative konsekvensar for studentar som sit og arbeider med andre ting. La oss også rekne med at det som vert levert inn og arkivert, er ei papirutskrift, og ikkje ein elektronisk versjon som kan manipulerast, eller som (hjelp) vert levert som .doc eller .docx, med dei konsekvensane dette vil kunne få for sensurarbeidet (sjå her for skrekkeksempel). La oss også rekne med at ingenting kræsjar under eksamen, og at datamaskina er like stabil som ein penn.

Alt dette handlar om så prosaiske ting som gode rutinar, økonomi og areal, og skal vere mogeleg å få til dersom berre Stortinget løyver nok pengar. Eit lite atterhald om kræsj.

Og ja, for meg som faglærar eller sensor vil datamaskin på eksamen unekteleg gjere det lettare å lese bunken etterpå. Eg har vel enno ikkje motteke studenttekstar som eg ikkje har klart å lese, men éin eller to gonger gonger dei siste åra har det vel kanskje gått litt sakte, ja, for å seie det sånn.

I veldig mange tilfelle vil studentane også arbeide meir effektivt på eksamen dersom dei får bruke datamaskin, og dei vil verte fortare ferdige. Men her melder det fyrste spørsmålet seg:

Då eg var oppe til eksamen i tysk litteratur, teikna eg mange diagram, og trekte også inn relevant kompetanse frå andre fagområde. Illustrasjonen er frå avsnittet der eg skulle drøfte termen «Leitmotiv». Eg var veldig overraska over at eg, som er grammatikkgeek, fekk betre karakter i tysk litteratur enn i både tysk og nordisk språk. I dag sit eg på andre sida av kateteret og veit kvifor. Men den eksamenen ville ha vore mykje vanskelegare å gjennomføre på same måten med ei datamaskin.

Når eg lagar eksamensoppgåver, så prøver eg å berekne omfanget med utgangspunkt i at det er ein handskriven eksamenssituasjon, noko som går saktare i seg sjølv, og som også ofte vil krevje litt kladding undervegs. Tyder ei eventuell innføring av PC på eksamen at vi også bør korte ned på eksamenstida, eventuelt gje fleire oppgåver sidan det vert tid til meir? Eller i det minste krevje ein meir omfattande og utførleg refleksjon for å gje gode karakterar?

Eg vil svare ja på dette.

Samstundes finst det sjølvsagt også fag der studentane vil arbeide fortare om dei får lov til å teikne figurane, ordne tabellane og skrive spesialbokstavane for hand. Eg har sett mange PC-skrivne øvingar (og i visse tilfelle nokre PC-skrivne eksamenssvar) der studentar har blanda saman eller ikkje funne lydskriftteikna, eventuelt har gløymt å føre inn spesialteikn for hand på ei utskrift, og i alle fall har streva veldig med å teikne figurar.

Øvingsoppgåver vert allereie skrivne på datamaskin. Fleire gonger har studentane spurt om dei kan få lov til å levere handskrivne øvingar, fordi dette er enklare for dei. Eg svarer alltid ja: Gjer det som er mest praktisk. Somme tider skriv dei øvingar i tekstbehandling, men med referanse til handteikna figurar på vedlagde ark. Andre tider lagar dei figurar halvvegs i Word og halvvegs med penn (og gløymer å teikne nokre strek her og der). Stundom kjem det utskrifter med delvis pennmodifiserte skriffteikn (og så gløymer dei å modifisere nokre av teikna). Men ofte nok kjem også rubbel og bit med handskrift.

Og eg merkar det sjølv også: Sjølv om eg skriv veldig lite for hand i det daglege, så er det ikkje utan grunn at eg tyr til penn og papir når eg skal teikne fonologiske trestrukturar til ein analyse eller ei førelesing eg pønskar på, eller når eg skal skrive optimalitetsteoretiske tablå (tabellar) som notat til ein strøtanke eg har eller i samband med at eg les ei bok og set meg inn i noko nytt. Ja, til og med når eg føler at eg treng å disponere ein analyse som eg har meir eller mindre klart føre meg. Alt slikt går så mykje kjappare med penn og papir.

Og forresten, her kjem ei lita avsløring: Meir enn éin gong har eg lese eksamenssvar der studenten har ombestemt seg, og har landa på noko som i seg sjølv måtte reknast som feil. Men fordi eksamenen var handskriven, kunne eg sjå på utstrykingane korleis studenten hamna i dette uføret, eg såg ein indre logikk, og studenten vart ikkje vippa nedover på karakterskalaen. Denne effekten er sjølvsagt endå tydlegare når studenten leverer eit litt forvirra resonnement med fleire ombestemmingar undervegs, og eg har hatt studentar som til og med har fått «plusspoeng» på denne måten. Hadde desse studentane levert ei ferdigredigert utskrift, ville eg ikkje ha sett kva slags tankehopp som låg til grunn for konklusjonen.

Same kva, så kan eg veldig godt forstå ynsket om å bruke PC på eksamen. Det er ikkje usannsynleg at eg ville ha ynskt det same.

Forresten, PC? I tydinga Windows med Microsoft Word eller Open Office? Kva med dei av oss som helst bruker Mac, og som har oppdaga at Pages er mykje enklare å bruke? For ein i mine skor ville ein eksamen også ha innehalde massevis av illustrasjonar og lydskriftteikn. [ʔɪ ¹væɪt ¹kʰɑrː ɪ ¹fɪɲːɛ sʏm¹buːlɑ] når eg skriv på Mac-tastaturet med mitt eige tastaturoppsett. I Word eller på ei framand maskin ville eg brukt fleire minutt på å skrive det eg nettopp skreiv. For nokon som er van med Word og Windows, vil det sjølvsagt gå mykje kjappare. Ville eg fått lov til å bruke Mac, Pages og spesial-tastaturoppsett på eksamen, slik at eg stilte likt med dei som er vane med Word? Eller måtte eg streve også med å forhalde meg til eit uvant program og eit uvant operativsystem?

For dersom eg skulle gått opp til eksamen i dag, ville eg på visse punkt heller ha skrive for hand enn å setje meg ned attmed ein Windows med Open Office eller Microsoft Word. Sjølvsagt under føresetnad av at faglæraren ikkje bereknar omfanget med grunnlag i at eg skal skrive fort på ei datamaskin. Men om eg skal teikne mange diagram og andre figurar, så vil eg helst flette dei inn for hand.

Sjølvsagt kan ein ikkje avvise tanken om datamaskiner på eksamen, og som sagt kunne eg (med visse atterhald, viser det seg no) ynskt det same om eg framleis var student (dessutan vert det enklare å lese). Eg seier berre at det vil ha fleire konsekvensar enn at alt berre vert så mykje lettare. Det finst også slikt som vil verte meir tungvint, og det kan ha konsekvensar for omfanget på eksamensoppgåvene. Det vil alltid finnast både fordelar og ulemper med måten ein gjer noko på, same kva det er og korleis ein gjer det. Og altså, det er trass alt ikkje mitt problem lenger dersom vaksne menneske erstattar éi ulempe med ei anna (hallo, livet er fullt av vanskar, men vi klarer oss jo stort sett likevel). Så lenge studentane taklar situasjonen, er eg nøgd.

Problema med juks, økonomi, infrastruktur og kræsj/datatap har eg valt å ikkje drøfte, berre nemne.

Når det i mellomtida gjeld problemet med skrivekrampe, så vil eg nemne at då eg var ung, lærte vi å halde skrivereiskapen slik at pennen kvilte mellom ein lett krumma langfinger og ein meir eller mindre utstrekt peikefinger og tommel. Etter åtte timar med intensiv skriving på eksamen (for då eg var ung, var eksamenane på åtte timar, og kvar eksamen dekte det som i dag heiter 30 studiepoeng) kunne eg vere sliten, men det var i handleddet, og skrivekrampe fekk eg aldri. Berre eit lite tips, altså, etter å ha sett den krampaktige måten som folk held pennen på i dag.

Men då eg var ung, var eg også forferda over å oppdage at førelesarane mine i si studietid nokre få år tidlegare hadde skrive hovudoppgåvene sine (ca. masteravhandling) for hand.

Read Full Post »

Etter ein exfac-eksamen

I førre bloggpost tok eg føre meg nokre råd for eksamenar generelt, i praksis med utgangspunkt i slikt eg fann i eksamensbunkane denne gongen. Her kjem nokre faglege kommentarar spesifikt om eksamenen i EXFAC0003 5. desember 2009 (tok du den eksamenen, bør du lese også førre bloggpost), men nokre av kommentarane kan kanskje vere nyttige elles òg. Eg avgrensar meg sjølvsagt til lingvistikkdelen av oppgåvesettet.

I morfologioppgåvene den dagen var det fleire som på eige initiativ drøfta om samansetjingsformativen (fugeformativen) var bøyingsformativ eller ikkje. Resonnementa viste gjerne til at «hunde» i «hundebjeffinga» ikkje er noka bøyingsform i seg sjølv, og at det difor er aktuelt å analysere e-en som noko anna enn bøyingsformativ, nemleg samansetjingsformativ. Dette er godt forklart.

Litt meir risikabelt er det når resonnementet tek utgangspunkt i ein spesifikk dialekt som ikkje er identisk med den målforma (bokmål, nynorsk) som ligg til grunn for det som skulle analyserast, t.d. «i min dialekt er ikkje hunde noka bøyingsform, difor er e-en i hundebjeffinga ein samansetjingsformativ». Hugs her at alle språk, dialektar og språknormer må analyserast i lys av seg sjølve. At noko er på ein bestemt måte i éi norm (bokmål, nynorsk, ein dialekt, eit språk), tyder sjølvsagt ikkje at det er på den same måten i ei anna norm, så løyser me ei oppgåve som baserer seg på bokmål, er det systemet i bokmål som skal analyserast.

Berre ein handfull studentar fekk til oppgåve 2. Der stod det opplyst at det var to (to, ikkje tre) morfar i kvart av dei oppramsa orda frå akan. Denne gratisopplysninga var det mange som ikkje såg i stresset, og dei identifiserte dermed ein tredje morf (ei presensending) som det ikkje var grunnlag i materialet for å identifisere. Nokre av studentane kommenterte kvifor dei meinte å sjå ein slik tredje morf (grunngjevinga er eit formildande omstende: begge verba hadde tilfeldigvis i som siste skriftteikn), men mange slo berre fast utan grunngjeving at ein slik morf var til stades, eventuelt med ein (eksplisitt eller implisitt) referanse til at fordi norsk har presensending, må også akan ha det (eit resonnement som gløymer at språk er ulike).

Verba i oppgåva vart bøygde i person, og dei aktuelle bøyingsformativane vert ikkje rekna som pronomen, sjølv om norsk bruker pronomen. Jamfør at verbet «vil» ikkje vert rekna som formativ i norsk, sjølv om japansk bruker formativ i verba for å uttrykkje vilje.

Fleire skreiv at ein i Noreg ikkje gjer skilnad på 1., 2. og 3. person i verbbøyinga, til skilnad frå akan. Dette er truleg rett tenkt men feil formulert. Det finst jo mange språk i Noreg som har personbøying, t.d. samiske språk, og det finst også akan- og engelskspråklege her. Derimot finst det ikkje personbøying av verb i norsk. Ethnologue har ei oversikt over ein del språk med tradisjonar i Noreg.

Syntaksoppgåvene testa mangt og mykje, og i den eine oppgåva var ordstillinga noko omsnudd som ei lita felle for dei som stappar inn subjektet før verbalet på autopilot. I den andre oppgåva fanst det ei relativsetning som er del av den NP-en (substantivfrasen) som utgjorde subjektet. Og nei, ikkje noko av dette er i strid med norsk grammatikk, nei. 🙂

Og til slutt: Dersom du noko overraskande har fått «greidd» (bestått) i staden for ein bokstavkarakter som fortel deg korleis du ligg an, så er ikkje studentane dei einaste som vart overraska denne gongen. Eg tek ikkje offentleg korleis dette kunne gå til. Men om du vil vite kvifor du stod (eventuelt ikkje stod), så hugs at det er lov å be om grunngjeving for karakteren innan visse fristar.

OK, heilt til slutt: Dersom gjennomgangen over såg nedslåande ut, så kjem det berre av at eg har fokusert på vanlege problem. Dersom det hadde vore bokstavkarakterar på denne eksamenen, med eigne karakterar for dei ulike delane, ville gjennomsnittet for lingvistikkoppgåvene åleine (ikkje medrekna fonologi, som av tidsmessige grunnar er feilplassert som fonetikk) ha vore ein litt betre enn middels C (strykkandidatane ikkje medrekna), med B som den hyppigaste karakteren. Så alt i alt var det slett ikkje så verst.

Read Full Post »

Det er januar 2010, sensurperioden for hausten 2009 nærmar seg slutten, og her kjem nokre råd og tips på grunnlag av det eg har sett i bunkane denne gongen.

Det fyrste rådet er å ikkje bruke fargekoding i formalismen. Det er fint å vere kreativ og gå utanom pensum, men akkurat dette med fargar er litt vanskeleg, ettersom sensor gjerne sit med ein kopi i svart-kvitt. (Dette fekk ikkje karaktermessige konsekvensar for nokon av mine studentar denne gongen.)

Eit anna tips er å ikkje skrive viktige ting med veldig lita skrift heilt ute ved kanten på arket. Dette vert nemleg ikkje med på kopien.

Når oppgåveteksten seier «forklar med nokre få ord» kva noko «handlar om», er ein ute etter å teste om studenten har forstått kva noko handlar om. Om så sensor ser fargekodinga og instruksen om at slik og slik farge indikerer eit bestemt fenomen, eller om dette fenomenet er markert med store bokstavar eller understreking, så er det lite hjelp i. Det som trengst i ein slik situasjon, er nemleg nokre ord som forklarer kva det aktuelle fenomenet handlar om

Dette sorterer gjerne under det å lese oppgåveteksten nøye, noko som ikkje alltid er like lett i ein stressa eksamenssituasjon. Men også om du les oppgåveteksten nøye, kan du kome i tvil om kva som er meint, særleg dersom du har veldig god oversikt. Dersom du har så god oversikt at dette er grunnen til at du er i tvil, er det er OK å skrive i klartekst i svaret ditt korleis du forstod oppgåva, og kvifor. Du kan sjølvsagt også alltid spørje når faglærar kjem på trøysterunde under eksamenen.

Og av og til når eg les eksamenssvar, tenkjer eg nettopp som så: «Nei og nei, her har du bomma på noko som du faktisk kunne ha spurt om på eksamenen, og så får det konsekvensar for korleis du svarer på det som oppgåva handlar om.» Hugs at når faglærar (i dette tilfellet eg) kjem på trøysterunde, er det lov å spørje om alt. Det er faglærars ansvar å ikkje svare for mykje.

Til slutt: Når ein eksamen skal prøve studentane i fagkompetanse, er det ikkje puggesvar som demonstrerer fagkompetansen best, men refleksjonen rundt svaret, i den grad oppgåva innbyd til det, sjølvsagt (og med ein heil haug med småoppgåver innbyd det ikkje alltid til dei store drøftingane). Så skriv gjerne utførleg dersom du føler behov for det, i staden for å avgrense deg til eit minimumssvar med to strek under. Det er klart, dersom du verkeleg ikkje har peiling (slikt kan jo skje av og til), bør du kanskje vere varsam med å skrive utførleg. Men har du peiling, kan det gå som med den studenten som såg ut til å ha misforstått grunnleggjande saker. Men forklaringa viste at dette var eit medvite val, og eg konkluderte: «Alt i alt tykkjer eg at dette var så reflektert at sjølv om det bryt med pensum, bør studenten få full utteljing.»

Og i halen på dette: Dersom du har brukt støttelitteratur som dekkjer fleire slags pensum/tilnærmingsmåtar (t.d. Starthjelp-boka), så kan det løne seg å sjekke kva som er pensum, slik at du kan kommentere det dersom du vel å gjere ting på din eigen måte.

No må eg vel vere ferdig. Ja, det er eg. Trur eg. Ja.

Read Full Post »

Når folk vil sende meg noko som dei meiner er så viktig at eg må lese det akkurat slik som dei skreiv det, så sender dei meg Word-filer. Ein gong var eg sensor på ein eksamen der studentane skulle levere elektronisk, og rundt halvparten leverte Word-filer, som vart vidareformidla til meg og dei andre sensorane. Det såg slik ut:

Word-tekst der alle fonetiske teikn ser ut som firkantar.

Nettopp, ja. Lydskrifta forsvann i alle oppgåvesvara. I tillegg forskuva figurane seg i mange av dei, og margane vart sære. Eg hadde Word, eg hadde korrekt font, eg hadde til og med den same versjonen av fonten. Men eg sat altså ikkje på dei datamaskinene som studentane hadde brukt. Det gjorde heller ikkje dei andre sensorane. Ingen av dei sensorane som eg snakka med, var i stand til å lese oppgåvesvara.

Datautstyret var i orden, men slikt er lite verdt når Word er vide kjent for å ha eit problematisk forhold til seg sjølv. Tilfeldigvis er eg ein sta fyr, så eg tok Word-filene som ei teknisk utfordring, og klarte etter ein viss innsats å lese det som stod skrive i dei.

For nokre av Word-dokumenta fungerte det å erstatte fonten med seg sjølv, men under eit anna fontnamn (sjå under).

For andre Word-dokument fungerte ikkje dette, men då fungerte det ofte å opne dei i Pages, bortsett frå at då vart lineavstandane endra. Ja, lineavstandane endra seg. Lineavstandane er nemleg definerte på ein heilt eigen måte i Word.

Atter andre dokument ville ikkje la seg opne i Word, anna enn i ein antikvarisk versjon som eg tilfeldigvis framleis hadde på maskina mi. Alt i alt var eg innom Pages, TextEdit, FontRevealer og to Word-versjonar for å få unna bunken. Nokre av dokumenta nekta også å la seg skrive ut, anna enn éi og éi side.

Og apropos utskrift: Grunnen til at margane vart sære i ein del av dokumenta, var truleg at eg hadde ein annan skrivar tilkopla på mi maskin enn studentane hadde hatt på sine maskiner då dei skreiv oppgåvesvara sine. (Lenkje 1, lenkje 2.) Word omformaterer nemleg dokumenta avhengig av kva for ein skrivar som er tilkopla.

Tilbake til dette med fontar: Den fonten som studentane hadde fått instruksar om å bruke, var ein åttebitsfont, der adressa til vanlege bokstavar var utstyrte med fonetiske skriftteikn på ikkje-standardiserte måtar, t.d. slik at stor N skulle sjå ut som ŋ og likskapsteiknet (=) skulle sjå ut som ɳ. Ettersom eg hadde nøyaktig same versjon av den fonten, kunne det ha vore overkomeleg, dersom Word berre hadde kjent att namnet på fonten. Operativsystemet oppgav nøyaktig same fontnamn som dokumentet etterspurde, men Word har tydelegvis sin eigen måte å tolke fontnamn på. Difor måtte eg erstatte fonten (SILDoulosIPA) med seg sjølv men under eit anna fontnamn (SILDoulosIPA Regular). At minst éin av studentane hadde gått ut på nettet og funne seg sin eigen font med andre og like ikkje-standardiserte plasseringar av skriftteikna, gjorde ikkje sensoroppdraget noko enklare:

Word-tekst der fonetiske teikn ser ut som mykje rart.

Eg tilrår sjølvsagt Unicode-fontar (t.d. den nyare Doulos SIL), der ein ɳ alltid er ein ɳ og i alle fall ikkje risikerer å sjå ut som = eller ♥. Men sjølv med Unicode-fontar kan det gå gale i Word, her er eit døme frå eit anna høve:

Word-tekst der mange fonetiske teikn ser ut som firkantar.

Lukka med Unicode-fontar er at om teikna då ikkje er synlege i Word (i den grad Word vil opne Word-fila), eller om mottakaren kanskje manglar fonten, så er det likevel lett å rekonstruere skriftteikna, og det kan ein gjere på opptil fleire måtar. Til dømes ved å erstatte med ein annan Unicode-font, ved å sjå etter kva for ei adresse i Unicode-tabellen det problematiske teiknet har, eller ved å opne Word-fila i Pages eller TextEdit.

Dette kompenserer sjølvsagt likevel ikkje for forskuva figurar, sære margar, endra lineavstandar og slike ting.

Ei anna utfordring når ein får tilsendt eit Word-dokument, er at den som skreiv dokumentet, nesten garantert også har brukt fontar som eg ikkje har installert på maskina mi (t.d. Calibri og Cambria, ikkje sant?), slik at når eg opnar fila på mi maskin, så ser dokumentet annleis og sikkert mykje styggare ut enn sendaren hadde tenkt seg. Det er sanneleg urettvist mot ein student som har lagt ned mykje arbeid i at det ikkje berre skal vere bra innhald, men at det også skal sjå pent ut.

Somme tider vert eg sjølv beden om å sende saker og ting i Word-format til folk, som når eg skal levere noko som skal redigerast inn i noko større. Den eine gongen fekk eg tilbakemelding om at kursivane i dokumentet mitt forsvann då mottakaren opna Word-fila mi i sin Word. Dei måtte rekonstruerast manuelt.

Eksamensoppgåver som inneheld lydskrift, kan vere nervepirrande å sende til oppgåvesett-redaktørar som bruker Word: Sist det skjedde, var det berre med naud og neppe at ikkje studentane fekk utdelt eksamensoppgåver med firkantar der det skulle stått lydskriftteikn.

No vert eg mimrete her. Eg hugsar ein student som skulle levere heimeeksamen i fonologi, og som kom glad og nøgd heimanfrå med Word-fila si i god tid før innleveringsfristen. Ho la fila inn på datamaskina på universitetet, skreiv ut – og byrja å sveitte. Med god grunn. Det enda med at ho måtte få utsett fristen med fleire timar.

Det finst ikkje nokon garanti for at ei Word-fil ser ut på same måten på to datamaskiner, sjølv ikkje om begge maskinene har den same versjonen av Word installert. Tvert imot er det veldig sannsynleg at dokumentet ser ulikt ut på dei to maskinene, også om fonten er den same. Det seier seg sjølv då at Word-filer er ueigna dersom ein vil at mottakaren skal sjå det same som sendaren.

Medisinen er anten papir eller pdf. Med pdf ser dokumentet ut akkurat slik som det skal sjå ut. Med tanke på alt det rare som ramlar ned i innboksen min, er det for studentar likevel tryggast å levere øvingsoppgåvene på papir.

Eg opna altså med å fortelje at når folk vil sende meg noko som dei meiner er så viktig at eg må lese det akkurat slik som dei skreiv det, så sender dei meg Word-filer. Difor vil eg til slutt nemne sånn i forbifarten at det er ikkje alle Word-brukarar som har ein Word-versjon som taklar – (kunstpause, trommekvervel) – docx-filer. Mine Word-versjonar taklar det ikkje (pr. desember 2009).

Så når folk sender meg Word-filer for at eg skal kunne lese dokumentet deira akkurat slik som dei skreiv det, giss éin gong kva slags format mange gode menneske vel på fila som dei sender?

(OK, Pages og TextEdit får til å opne docx, men det er ikkje poenget. Poenget er at… hmmm… Les denne bloggposten på nytt.)

Read Full Post »

Kva er eit pensum?

Frå tid til anna kjem det spørsmål som:

Du har ikkje snakka om delkapittel 12.6 på førelesingane, er det då pensum?
Må eg kunne dette på eksamen dersom du ikkje har snakka om det?
Det du sa no, finn eg ikkje omtalt i pensum, må eg då kunne det på eksamen?

Alle desse spørsmåla byggjer eigentleg på litt misvisande premissar, nemleg førestellinga om at ein eksamen på universitetet handlar om å reprodusere faktaopplysningar eller ein fasit. Men på ein universitetseksamen dreier det seg sjeldan om å reprodusere faktaopplysningar, det handlar meir om å gjere seg nytte av at ein kjenner eit fagområde. Som regel er det heller ikkje mogeleg å setje opp ein absolutt «fasit», berre rettleiingar for kva sensor skal sjå spesielt etter.

Jamvel dei formelle karakterkriteria (i alle fall på mitt fag) handlar eksplisitt om refleksjon, drøfting og det å sjå samanhengar. Eit «korrekt svar» (etter pensum) er altså ikkje naudsynleg det beste svaret.

Spørsmåla over kan difor skiftast ut med dei to spørsmåla: Kva er eit pensum? Kva er ei førelesing?

Eit pensum er eit hjelpemiddel for å verte kjend med eit fagområde. Ein førelesingsserie dekkjer neppe heile pensum (det er det ikkje tid til), og kan også gå noko utanfor pensum. Førelesinga er eit hjelpemiddel som skal gjere det enklare å setje seg inn i pensum og fagområdet.

Og då handlar jo saka eigentleg om noko heilt anna.

Det finst sjølvsagt nyansar her. På exfac-nivå dreier gjerne studiet seg mykje om å tileigne seg ein terminologi og ei heilt grunnleggjande innsikt, og då finst det «fasitar», til dømes på spørsmål av typen «er dette ei rot eller ein formativ», eller når ein skal prøvast i om ein veit skilnaden på formell og funksjonell analyse, eller kva ein plosiv eller eit minimalt par er for noko.

Men sjølv på exfac-nivå vil drøftingar vere velkomne, og nettop difor er det vanskeleg også på det nivået å lage «fasitar» til oppgåver, sjølv om svarframlegg lettare lèt seg lage.

Og for å ta eit par døme nettopp frå det nivået som er mest terminologiorientert: Ein exfac-student forklarte kva ein bøyingsformativ er for noko (med utgangpunkt i pensumdefinisjonen, som forresten ikkje er problemfri), men la til at bøying også kan skje på andre måtar, og kom med sjølvstendige døme. Ein annan exfac-student hadde problem med at lydskrifta var unøyaktig, men forklarte kva som var problemet. Slikt viser at studentane kan faget, og det viser det mykje tydelegare enn ei fasitorientert oppramsing.

På høgare nivå, som også på exfac, kjem det ofte studentar som har oppdaga problem med definisjonar eller rammer i pensum, og som spør om kva som er det «rette» svaret eller den «rette» framgangsmåten. Då seier eg gjerne: Skriv på eksamen akkurat det som du spurde om no, med den same grunngjevinga for kvifor dette er eit problem. Det er denne refleksjonen som viser at du kan faget.

Og for då å gje eit døme på korleis det ikkje skal gjerast (autentisk døme frå exfac): Ikkje skriv på eksamen at e-en i lesehest er bøyingsformativ «fordi det står i pensumboka» at ein analyserer e-en på den måten når forleddet er eit verb. Ein slik kommentar viser nemleg ikkje at du har forstått det faglege resonnementet bak den analysen. Det er mykje betre å forklare tankegangen bak analysen, og kanskje også vise til eventuelle problem som oppstår dersom ein gjer analysen absolutt.

Hugs: At noko står i ei bok, tyder ikkje at det er Svaret med stor S. Ikkje eingong om det er ei pensumbok.

Read Full Post »

Munnleg eksamen

I Adressa 8. august føreslår studenttingsleiaren at munnlege eksamenar kan videofilmast, slik at sensuren kan etterprøvast og påklagast.

Eg er samd i at ein munnleg eksamen har sine veikskapar som alt anna, i dette tilfellet særleg akkurat det at sensuren ikkje kan etterprøvast. Tryggingssystemet pr. i dag går ut på å ha minst to fagpersonar til stades under eksamenen. Kandidaten har òg høve til å ta med seg observatørar (Universitets- og høgskulelova § 3-9 (3)). Eg har vore sensor på ein slik eksamen med fullt auditorium etter kandidatens ynske, og det var faktisk veldig hyggjeleg.

Desse sidene av munnleg-ordninga er trass alt mykje betre enn ved skriftleg eksamen, der faglærar som regel sit heilt åleine med bunken. (Merknad: Ved særleg svake kandidatar, men også i tvilstilfelle over heile karakterskalaen, plar eg rådføre meg med ein kollega.) Det finst også nyansar i dette, som at det faktisk er høve til ny munnleg eksamen dersom ein får medhald i klage på skriftleg del av ein eksamen som er sett saman av ein skriftleg og ein munnleg del (Universitets- og høgskulelova § 3-9 (5)).

Men ved ein reint munnleg sensur har ikkje studentane klagerett (anna enn på reint formelle feil), nettopp fordi det som skjer på eksamenen, ikkje kan dokumenterast etterpå (§ 5-3 (5)). Det som skjer på ein munnleg eksamen, finst ikkje lenger når eksamenen er over. Ser me bort frå kostnadene og at lova seier nei til klagerett på munnleg eksamen, kunne altså videofilming vere ein idé som gjerne kan vurderast.

Visse problem ville det likevel vere med dette, også om me ser bort frå at studentar (og sensorar!) ofte er meir nervøse på munnleg eksamen enn på skriftleg, og at videofilming vil kunne leggje ein ekstra dempar på spontaniteten, både hjå eksaminator/sensor og eksaminand.

Før eg går vidare, vil eg presisere at mesteparten (men ikkje alle) av mine røynsler som sensor eller eksaminator på munnleg eksamen er frå hovudfags- og seinare mastergradseksamenar (med i hovudsak tre sensorar/eksaminatorar). Dette er grunnlaget eg uttaler meg på no, så det eg seier, er ikkje naudsynleg allmenngyldig.

Før munnleg mastereksamen har eksaminator og sensorar snakka saman om styrkar og veikskapar i masteravhandlinga, og forsiktig landa på eit omtrentleg karakternivå. Ofte har dei ulike medlemmene i kommisjonen funne ulike styrkar og veikskapar.

Det som vert testa på munnleg, er på den eine sida knytt til det generelle fagområdet (og på masternivå: innhaldet i masteravhandlinga), på den andre sida vert det lagt vekt på kor godt dei akademiske ideala kjem til uttrykk (kritisk refleksjon, dokumenterbare analysar, sjølvstendig drøfting, sjå ting i samanheng osb.). Slikt er eksplisitt nemnt i karakterkriteria, uavhengig av eksamensform, i alle fall for dei faga som eg har kjennskap til.

Gjennom heile sensurprosessen på masternivå, både før og etter sjølve munnleg, vert sterke og svake sider haldne opp mot kvarandre. Som eit døme kan eg nemne ein eksamen der kandidaten på sett og vis hadde vore litt svak, men sensorane kom fram til at det var forsvarleg å leggje ein annan fagdisiplin (framleis relevant) til grunn for hovuddelen av vurderinga. Dermed skrudde me opp karakteren eit hakk. Sensurkommisjonar synest det er stas å gje gode karakterar. Eg har vore med på at munnleg har stadfest karakterar, og at munnleg har forbetra karakterar, men hittil ikkje at munnleg har drege karakteren nedover, sjølv om sikkert dette òg kan skje. På eit studieemne ein gong i tida der munnleg var einaste eksamensform, har eg òg vore med på å stryke folk. Dette er trist ved skriftleg sensur, og endå meir trasig å gjere andlet til andlet. Dette er ein ekstra grunn til at me så gjerne vil at det skal gå bra.

Videofilming av munnleg ville hatt sine fordelar, men òg sine nye ulemper, også om me ser bort frå dette med nervøsitet og spontanitet, som er nemnt over. Munnleg er jo pga. dialogforma ei vurderingsform med mykje improvisasjon. Ein klagekommisjon må ikkje berre vurdere korleis sjølve eksaminasjonen gjekk føre seg (skriftleg: oppgåveformuleringa; munnleg: dialogforma), men må også setje seg inn i alt det som ligg rundt: Vart t.d. kandidaten vurdert på rett grunnlag? Kvifor var spørsmåla som dei var? Ved skriftleg sensur har ein pensum og sensurrettleiinga å forhalde seg til, ved munnleg sensur vil ting alltid endre seg undervegs, og ein eventuell klagekommisjon vil trenge å vite slikt som umogeleg kan presiserast på førehand i ei sensurrettleiing.

Og samstundes har jo ikkje opphavleg eksamenskommisjon lov til å orientere klagekommisjonen om bakgrunnen for opphavleg karakter, altså om dei vurderingane som ligg rundt sjølve eksaminasjonen. Naturleg nok, for ein skal jo ikkje påverke ankeinstansen.

Såleis kan eit videoopptak av ein munnleg eksamen skape feil inntrykk av heilskapen i situasjonen, og gjerne på måtar som er til ulempe for kandidaten ved eventuell klage, dersom klage hadde vore mogeleg. Samstundes har dagens ordning heilt openbert sine veikskapar. På ei tredje side kan ein heller ikkje berre avskaffe ordninga med munnlege eksamenar, for dette er den einaste eksamensforma der kandidaten faktisk har høve til å gå i dialog med dei som set karakteren, og mange gonger er skriftleg eksamen også mindre eigna som vurderingsform. Som nemnt er det også fleire sensorar involverte ved munnleg enn ved skriftleg eksamen (med høve til å ta med seg publikum), slik at sensurprosessen er betre sikra der og då, men altså utan høve til klage.

Dermed er det heller ikkje berre snakk om manglande «politisk vilje fra ledelsen ved NTNU», slik studenttingsleiaren uttaler. I tillegg til lovparagrafen (vedteken av Stortinget, ikkje NTNU) som seier at munnleg prestasjon ikkje kan påklagast, er det også snakk om faktiske særtrekk ved eksamensform og sensurarbeid som er ulike for munnleg og skriftleg eksamen. Når studenttingsleiaren føreslår å bruke det videoutstyret som allereie finst ved universitetet, vil dessutan neste spørsmål vere om ein kan tillate seg å konfiskere videoutstyr som er innkjøpt av faglege grunnar rundt omkring, og dermed hindre folk i arbeidet sitt. Og kva med personvernet når me veit at eit gamalt, arkivert videoopptak kan identifisere folk direkte, til skilnad frå skriftlege eksamenar, der det berre finst eit kandidatnummer? Og dersom det er kandidaten sjølv som skal rå over opptaket, vil me då få folk som er viljuge til å stille som sensorar, med fare for å hamne på Youtube?

Ein kan truleg forbetre ordninga med munnleg sensur på fleire måtar, men neppe utan at det også har uynskte bieffektar (t.d. endå fleire sensorar, men då vert folk berre endå meir nervøse). Som regel finst det ikkje perfekte løysingar på noko her i livet, men forbetringar bør me alltid leite etter. Takk difor til studenttingsleiaren som tok opp dette viktige spørsmålet. Kanskje kan eit godt råd under dagens ordning vere å gjere studentane merksame på at munnleg eksaminasjon etter lova er offentleg, og at kandidaten difor kan ta med seg observatørar, slik at eventuelle dritsekk-sensorar (det er langt mellom dei!) kan få seg ein formell smekk etterpå. Alle kandidatar har òg rett til å få ei grunngjeving for karakteren, og ved munnleg sensur er det heller ikkje uvanleg å gje ei slik grunngjeving uoppmoda.

Read Full Post »

Older Posts »