Feeds:
Innlegg
Kommentarar

Archive for the ‘ymist’ Category

Kattetisshjarte

Når tisseklumpen i kattedoen ser ut som eit hjarte. ♥
Wenn der Urinklumpen im Katzenklo wie ein Herz aussieht. ♥
When the urine clump in the cats’ litter box looks like a heart. ♥
Kiam la pisbulo en la kata necesejo aspektas kiel koro. ♥

Hjarteforma tisseklump

Read Full Post »

Pang

Vi sat heime i sofaen og snakka. Plutseleg sa det pang. Eller knall. Det høyrdest ut som ein krutlappistol (for dei som er gamle nok til å hugse), berre mykje meir intenst. Og det kom frå området der skrivaren står oppstilt.

Kattane reagerte bekymra, og vi gjekk for å undersøkje saka. Skrivaren var avslegen og straumlaus, så det kunne i alle fall ikkje vere noko der som small, i alle fall ikkje noko elektrisk.

Pus har brukt å hoppe oppå skrivaren når ho skal vere rampete, så kunne det vere glasplata til skannerdelen som brast? Nei, glasplata var heil.

Og lampen attmed stod og lyste fredeleg. Ikkje lukta det brent frå lampebrytaren heller.

Så såg vi det: Nivoltsbatteriet bak på skrivarbordet hadde eksplodert. Smellet kom truleg då det trengde seg gjennom plasten som det låg i. Og det var varmt.

batteri300

 

Read Full Post »

Offentleg SMS-spam

Eg har mobiltelefon, men ikkje fordi eg vil vere umiddelbart tilgjengeleg for alle som har eitt eller anna på hjartet. Som døme kan eg nemne at for ei tid sidan fekk eg SMS frå Trondheim parkering med melding om at appen deira hadde kome i ny versjon. Eg har hundrevis av appar. Eg vil ikkje ha SMS kvar gong det kjem ei oppdatering.

Når eg får slike ubedne tekstmeldingar, særleg frå gjengangaren kabelselskapet Get (som ikkje lèt folk reservere seg enkelt, og som sender SMS-spam trass i registrert reservasjon), har eg byrja å be om mobilnummeret til dei som er ansvarlege for utsendinga, slik at eg kan sende dei ein SMS når eg har noko på hjartet som eg synest er viktig. Eg bruker ikkje å få mobilnummeret. Forstå det den som kan.

Det offentlege

Også det offentlege har kasta seg på denne bylgja. Den 9. september i fjor, nokre dagar før valdagen, kom denne tekstmeldinga på bokmål akkurat kl. 19:00, også kjent som «hysj, no byrjar Dagsrevyen»-klokkeslettet:

Hei! Dette er en vennlig påminnelse om lokalvalget 13. og 14. september. Demokratiet har bruk for din stemme, så husk å delta i valget! Hilsen valg.no

Eg hadde aldri gjeve nokon noko samtykke til å sende sånt til mobilen min. Dilemmaet som melde seg, kan kanskje oppfattast humoristisk, men det inneheld eit alvorleg element: På den eine sida er eg for demokrati, men på den andre sida vil eg ikkje støtte spammarar. Hadde det ikkje vore for at eg spurde spammaren om kva dette var for noko, så kunne denne meldinga ha fått utilsikta konsekvensar for stemmegjevinga her i huset.

Men eg spurde, altså, og spammaren viste seg å vere Kommunal- og moderniseringsdepartementet. SMS-en var del av eit forskingsprosjekt, og ein byråkrat i departementet kunne mellom anna fortelje dette på e-post:

Valstyresmaktene vil med prosjektet kunne få meir sikker kunnskap om visse måtar å informere veljarane på har noko å seie for valdeltakinga. […] Telefonnummeret ditt er henta frå offentlege register. […] Samtykke før valet ville gitt mindre truverdige resultat.

Så dei skulle altså forske på effekten av samtykkefri SMS-spam. Dette var eit dårleg teikn. På bakgrunn av desse opplysningane forstod eg metoden for datainnsamlinga i prosjektet, men eg forstod også framtidsutsiktene: Har du mobil, skal vi sende deg tekstmeldingar om valet anten du vil eller ikkje.

Men framtida skal verte verre enn som så.

Vilkåra for digital postkasse

No i mars fekk ein eg e-post frå Difi (Direktoratet for forvaltning og IKT), den same instansen som står bak den offentlege innloggingsløysinga MinID. Eg har registrert e-postadresse og telefonnummer der, opphavleg var det vel for å kunne bruke miside.noreg.no (Wikipedia). Difi fortel at eg må skaffe meg digital postkasse, for no skal det offentlege byrje å kommunisere med folket primært på elektronisk vis fordi dette er billigare enn papirpost.

Så eg klikka meg inn på den informasjonen som eg kunne finne, og fann mellom anna dette:

Når det offentlege sender ei melding via digital postkasse, kjem det e-post og SMS om det. Det offentlege vil også sende andre påminningar via e-post og SMS, mellom anna meldingar om snømoking, lækjaravtale eller at det er eitt og eit halvt år sidan sist du oppdaterte kontaktinformasjonen.

Det går an å reservere seg mot digital post frå stat, fylkeskommune og kommune. Då vil alt kome på papir. No har eg ikkje noko imot å kommunisere elektronisk, men så fann eg vilkåra for reservasjon. Dersom ein reserverer seg mot «kommunikasjon på nett» med det offentlege, som det heiter, så vil dette skje (lenkje):

Dersom du reserverer deg, vil reservasjonen gjelde

• enkeltvedtak
• forhåndsvarsel etter forvaltningsloven § 16
• meldinger som har betydning for din rettsstilling eller for behandlingen av saken
• meldinger som det av andre grunner er av særlig betydning å sikre at du mottar

Du vil fremdeles få servicemeldinger, informasjon og liknende på SMS eller e-post, for eksempel påminning om legeavtale og varsel om stenging av vann, eller brev digitalt som ikke faller inn under punktene over.

Det offentlege har altså tenkt å spamme mobilen min med tekstmeldingar kvar gong dei har noko på hjartet, anten eg reserverer meg eller ikkje? Kunne dette stemme? Det er greitt nok å få ein e-post av og til (med det atterhaldet at ein aldri veit kor mykje dette vert misbrukt av instansar som fyrst har fått kloa i adressa mi), men SMS er ei svært invaderande kommunikasjonsform. Den som sender ein SMS, inviterer seg sjølv heim i sofaen min og ber om mi umiddelbare merksemd. Eg vil ikkje ha éin slik eigeninvitert gjest, og eg vil i alle fall ikkje ha hundre.

SMS-gissel

Dette måtte undersøkjast nærare. Premissane var altså at når det offentlege sender noko til digital postkasse, men også elles når dei har eitt eller anna på hjartet, så kjem det ein SMS til meg. Så eg sende ein e-post til Difi og spurde:

Er det mogeleg å reservere seg isolert mot varsel på SMS, sånn at varsel om meldingar kjem berre på e-post?

Svaret var nei.

Det vil seie, ein kan reservere seg selektivt mot SMS-spam ved å slette mobilnummeret sitt frå kontaktregisteret i MinID-profilen på Dine kontaktopplysningar, altså det som elles er omtalt som ID-porten. Framgangsmåten er, her sitert frå e-posten eg fekk frå dei (det er altså framleis mogeleg å kommunisere elektronisk med det offentlege utan SMS):

• Klikk på «slett» bak mobilnummer
• Tast inn korrekt e-post
• Klikk på lagre

Då melde det seg eit nytt spørsmål: Dersom ein slettar mobilnummeret sitt frå kontaktregisteret, vil det føre til at ein ikkje lenger kan få tilsendt eingongskode på SMS når ein skal logge inn med MinID?

Svaret var at dette stemmer.

Dette er altså alt eller inkje. Har det offentlege telefonnummeret ditt, så vert det SMS-spam. Og vil du ikkje ha SMS-spam, så skal du sanneleg ikkje få logge inn med MinID når du skal sjekke skatten.

Helsekontaktopplysningar

I mellomtida hadde eg oppdaga at det endeleg hadde vorte mogeleg å logge på helsenorge.no også for oss som berre har BankID på mobil. Ein er litt sårbar når ein ikkje har flust med alternative innloggingsmetodar (jf. dilemmaet over med å fjerne mobilnummeret sitt). På helsenorge.no fungerer nemleg ikkje MinID. Men i alle fall, eg logga inn, sjekka kjernejournalen min og sånne ting, og der fann eg sanneleg både e-postadresse og mobilnummer (innsanka via Difi/MinID), saman med denne teksten:

Vær oppmerksom på at mange behandlere fortsatt benytter kontaktopplysninger de har lagret lokalt. Hvis du endrer dine kontaktopplysninger her, bør du også kontakte behandlere som du ønsker skal komme i kontakt med deg, for eksempel sykehus og fastlegen din.

Det er viktig å ha korrekte kontaktopplysningar i helsesamanheng. Av og til kan det stå om livet, sjølv om eg håper at eg aldri vil hamne i den situasjonen. Og kontaktopplysningane, står det, kan endrast via digitalt kontaktregister, også kjent som ID-porten. Hm, vent litt. ID-porten og denne nettadressa hadde eg jo sett berre nokre minutt tidlegare. Men i all verda.

Neste spørsmålet gjekk dermed fort av garde til Difi:

Eg ynskjer altså å reservere meg selektivt mot den invaderande kommunikasjonsforma som det er når alle som har noko på hjartet, vil sende meg SMS. SMS krev umiddelbar merksemd, og er ikkje ei allmenn postkasse. Eg forstår at for å reservere meg selektivt mot slike SMS-ar må eg slette mobilnummeret mitt frå brukerprofil.difi.no.

Dette vil då føre til at eg ikkje lenger kan få MinID-eingongspassord på SMS.

Vil det også føre til at helsepersonell ikkje lenger vil finne mobilnummeret mitt i kjernejournalen (helsenorge.no)?

Og svaret var: Ja. (Svaret var eigentleg lengre, men eg oppsummerer det med «ja».)

Det er dårleg gjort, det. Det er veldig dårleg gjort å kople innloggingstenester og potensielt livsviktig helsekontaktinformasjon med eit samtykke til SMS-spam. Skal ein kunne kontaktast av helsevesenet, må ein samstundes samtykkje til SMS-varsel om vegarbeid.

Kva gjer vi?

Hadde dette vore marknadsføring frå næringslivet, ville vi hatt Marknadsføringslova § 15 til å hjelpe oss. Men her er det altså nokre glupingar i det offentlege som har bestemt at det å ha registrert mobilnummeret sitt som innloggingsinformasjon er ein invitasjon til å sende hastemeldingar på SMS kvar gong ein eller annan i kommunen, fylkeskommunen eller staten har noko på hjartet.

Det kunne ha vore så enkelt å la folk få bestemme sjølve kva for nokre kanalar dei vil la det offentlege nå ein på, og det kunne ha vore så enkelt å halde innloggingsportal og helsekontaktopplysningar åtskilde frå slike utsendingslister. Men nei då.

Nokre dagar tidlegare hadde Judith fått SMS frå Trondheim renholdsverk klokka 7 på sundagsmorgonen fordi dei gjerne ville informere om at dei skulle hente spesialavfall nokre dagar seinare. Då bad eg henne om å blogge om det. Så skjedde dette i mellomtida. No har ho blogga. Les bloggposten hennar her. Les bloggposten hennar! Gjer det! Der fortel ho også om vår kontakt med kabelselskapet Get, og dessutan mange andre ting som vedkjem nettopp denne konkrete saka som eg har blogga om her. Nemnde eg at du skal lese bloggposten hennar?

Vil du ha eit samfunn der ein offentleg byråkrat plutseleg og ubeden troppar opp på kjøkenet eller stova eller soveromet når som helst, dag som natt, for å seie ifrå om at «vi, det offentlege, har noko som er så viktig å seie at vi må avbryte deg her og no: det vert henting av spesialavfall i overimorgon»?

Korleis kan vi få stoppa denne galskapen?

(Ja, og så må du lese Judiths bloggpost.)

Read Full Post »

Solformørkinga

Frå oppveksten har eg eit vêrteikn som meteorologane neppe vil gå god for, som somme vil hevde sorterer meir under astrologi enn astronomi, men som har fungert i dei fleste tilfella for meg: Dersom almanakken seier at det vert solformørling (eller måneformørking eller meteorsverm), så vil det verte overskya den dagen (eller kvelden eller natta). I alle fall der eg oppheld meg.

Då eg flytta til Trøndelag, trudde eg fyrst at det skulle verte litt betre, men nei då. Sjølv no på fredag 20. mars 2015 måtte det eit motorisert transportmiddel til.

Dagen starta med ein tur innom Risvollan for å lage filter til fotoapparatet av noko stoff som eg kjøpte frå ein høveleg butikk i 1999 (då reiste eg til ein stad der vêrteikna mine ikkje gjeld, det var saker det). Tok eit bilete frå parkeringsplassen på Risvollan, og vende nasen mot Judith, som stod på taket på arbeidsplassen sin på Buran. Men på veg dit, då eg kom til Rosenborg, kom det ei stor, feit sky og la seg mellom oss og sola. Men her er biletet frå Risvollan, då:

Gul sol, formørka i høgre kant.

Vel framme på Buran var det berre å hive seg i bilen igjen og fyke sørover, der det var litt blåare på himmelen. Medan eg stoppa for raudt lys på ca. Lerkendal eller Tempe, fekk eg knipsa eit bilete med skydekket som filter, utan å vite kva eg eigentleg tok bilete av, utan stativ, og utan å få stilt inn kameraet (eit kompaktkamera) på noko vis. Klokka var 10:55:08, altså under to minutt før maksimum, og fyrst etterpå ser eg at sola faktisk kom med på biletet, om enn litt utydeleg.

Litt utydeleg solsigd gjennom skylaget.

Oppover Okstadbakken kom eg til blå himmel. Det var berre å finne ein plass å stoppe, køyrde ut i Tonstadkrysset og fann ein bensinstasjon. Etter fyrst å ha tabba meg ut på kamerainnstillingane fekk eg dette biletet ni minutt etter maksimum:

Solsigd

Det er når det er solformørking, at nordmenn snakkar med framandfolk. Ein mann med mobiltelefon utanfor bensinstasjonen fekk låne det heimesnikra filteret mitt, eit annan mann kom frå ca. Midtbyen og hadde faktisk sett sola der, viste meg sitt filter og slo av ein liten prat om hattekjøp. Eg synest vi skal ha solformørkingar litt oftare.

Men så kom skya igjen. Turen gjekk vidare til Heimdal, der eg fekk med meg slutten på formørkinga. Og øving gjer meister, dette biletet er teke gjennom det same heimesnikra fileteret, men med litt andre instillingar på kameraet. Berre så synd ein ikkje får praktisert slikt kvar dag:

Gul sol med formørking til venstre, skyar og litt blå himmel.

Klokka 12:01, og siste kontakt nærma seg:

Gul sol, nesten ikkje måne å sjå

Og så var det berre å få seg på jobb. Og då eg kom ned Okstadbakken igjen, såg eg berre det grå skydekket som låg tjukt over byen. Regna litt gjorde det òg. Både Twitter og Judith fortel at sola hadde dukka opp der i området litt sånn no og då. Men heldig var eg som fann blå himmel. (Og ja då. Sjølv om eg har ei sær arbeidstidsordning, hadde eg full dag og vel så det. Då kan ein spandere på seg slike solformørkingar.)

Read Full Post »

Sånn der nymotens kundekontakt

Det peip på mobilen min her om dagen. SMS-en var frå NextGenTel, som kunne fortelje at pga. vedlikehald kunne det verte trøbbel med breibandet i mitt område mellom kl. 02 og 06, og at kanskje ruteren må startast på nytt. Å, så fint at dei seier ifrå, tenkte eg, og hadde ei god kjensle. Flott firma, det der.

Det gjekk 10 minutt, så peip det igjen:

Vi i NextGenTel tar nå i bruk appen Dash – en ny og bedre innboks for nyttige meldinger fra bedrifter og organisasjoner du i dag får SMS fra. Vi oppfordrer deg til å installere den nye gratis-appen fra (nettadresse)

Å sende SMS om potensiell nedetid på nettet er OK. Å sende SMS-spam om ein app som har som formål å sende meg endå fleire meldingar, det er ikkje OK.

Men sidan eg hadde både tid og sommarhumør den dagen, så ringde eg til NextGenTel for å gje litt tilbakemelding. Ein skal jo vere konstruktiv. Stod i kø i fem minutt med piggtrådmusikk, og fekk snakke med ein kundebehandlar. Ein veldig hyggjeleg kundebehandlar. Jau, eg hadde altså fått to SMS-ar frå dei, den fyrste handla om vedlikehald på nettet. Takk, kjempefin sørvis. Men så hadde eg fått ein SMS som oppmoda meg om å installere ein app. Eg ville berre nemne at dette ikkje var like kjekt, sa eg, og var dermed eigentleg ferdig med ærendet mitt.

– Har du fått ein SMS om å installere ein app? spurde mannen overraska.

– Ja.

Han heiv seg over loggane, men fann ingenting anna enn nettopp den vedlikehaldsmeldinga som kom fyrst. Så rart, og meldingar om app høyrer jo meir heime i nyhendebrev enn på SMS. Men han var hjelpsemda sjølv, og då eg las opp SMS-en og fortalde namnet på appen, då fann han det:

– Dash, det høyrest kjent ut, eg skal sjå om… «Pilottesting av ny måte å kommunisere med kunder på, en app kalt Dash…» Hm. Ja!

Dette var så gammalt at han hadde berre ikkje kopla det i farten før eg fortalde kva appen heitte, men då kom det momentant. Og SMS-en om Dash vert altså send ut automatisk etter at kunden har motteke t.d. vedlikehaldsmelding slik som no. Det ligg nemleg visse band på bruken av SMS, men med Dash vert det enklare å sende ut informasjon, og då kan det kome fleire meldingar, og dei kan kome oftare.

– Ja akkurat, sa eg og vedgjekk: Eg høyrer til den gamle generasjonen, som gjerne vil styre sjølv kva som kjem inn på mobilen min.

No er eg sikkert litt ekstra oppteken av dette no for tida, vil eg tru, for det var ikkje mange sundagane sidan at NAF sende meg SMS om at den dagen var forfallsdato for ein faktura, og «Vennligst se bort fra denne SMS dersom du allerede har betalt eller har avtalegiro». Men det er altså ikkje derfor eg har mobil, for at alle som har ein overhalden forfallsdato eller ein kul app på hjartet, skal nå direkte fram til meg med superviktige hastemeldingar om det.

Men no fekk i alle fall NextGenTel tilbakemelding, og den blide mannen sa at han ville formidle tilbakemeldinga vidare i systemet. Og sjølv hadde eg hatt ei god oppleving med verdas koselegaste kundebehandlar. NextGenTel hadde gjenoppretta ryktet sitt i heimen, flott firma!

Vi la på. Nokre minutt seinare ringde telefonen min. Det var frå eit nummer eg ikkje kjende.

– Hei, d’ e han Jardar?

Det var NextGenTel som hadde ringt tilbake. Rettare sagt datamaskina deira, som med innspelt stemme kunne fortelje at ettersom eg nettopp hadde hatt kontakt med dei, så var eg no med på ei automatisk kundeundersøking slik at dei kunne forbetre seg. Det vil kome nokre spørsmål, tast frå 1 til 5 på telefonen for å svare på spørsmåla.

Då la eg på.

Read Full Post »

Framtidsretta medisinutdanning

Foto av Snørrhovet

PR-sjef Bjarte-Leif Snørrhovet

Bløffsvik (Anonymt Telegrambyrå): Etter at Kunnskapsdepartementet nyleg innførte strategisk finansiering, har Universitetet i Bløffsvik vedteke å satse på ein meir tilpassingsdyktig profil i medisinutdanninga si, skreddarsydd for framtida.

Mellom anna vil undervisninga i dei fleste slags kirurgi heretter basere seg på placeboeffekten. Pasienten vil verte lagd i narkose og få eit enkelt snitt som ein deretter vil sy for å skape ei mest mogeleg realistisk oppleving. Ein konsulentanalyse frå firmaet !Uni1 understrekar at placebo kan ha ein effekt som kan jamførast med meir invasiv behandling, det er derfor ikkje naudsynt å bruke dyre inngrep i opplæringa.

Metoden «éin tablett for alt» vil òg verte innført på alle nivå, herunder etter kvart også som eit alternativ til kirurgi. Ei slik heilskapsløysing vil betre gjennomstrøyminga av studentar og dermed auke produksjonen av studiepoeng betrakteleg. Effekten skal styrkjast endå meir ved å bruke placebo også på studentane, som alle vil få toppkarakter.

– Det er dessutan populært med homøopati for tida. På bakgrunn av konsulentanalysen meiner vi det kan vere lønsamt å tilby undervisning som er i tråd med etterspurnaden i marknaden, uttaler ein entusiastisk PR-sjef Bjarte-Leif Snørrhovet i ein kommentar.

Kompetansen ved Det medisinske fakultet skal i tillegg haldast ved like og utviklast ved at dei fagleg tilsette vert brukte som konsulentar for forfattarar som skriv legeromanar. Dette vil vere ei meir formålstenleg utnytting av ressursane, då den eksterne finansieringa på denne måten vil verte vesentleg betre enn i dag. Med ei slik omlegging av aktivitetane ventar ein også å spare store utgifter som elles ville gått til lite berekraftige obduksjonar og elles til undervisning i lite populær terminologi og altfor detaljerte disiplinar som anatomi.

Bakgrunn

Kunnskapsdepartementet har i lengre tid arbeidt med effektivisering av sektoren.

Langsiktig planlegging er eit hovudprinsipp i dette arbeidet.

Det mest langsiktige tiltaket er omlegging av oppvarmingssystemet, som sidan 2003 har basert seg på eigenprodusert vassboren varme på 37 °C som vert kanalisert til slike tekstilar som omsluttar dei nedre ekstremitetane.

Den nye utdanningsprofilen vil dessutan rasjonalisere vurderinga av kompetente jobbsøkjarar i framtida, når dagens personale når pensjonsalder og må erstattast av sine gamle studentar.

– Alle desse omleggingane er både tidsriktige og framtidsretta, og ikkje minst svært heilskapsorienterte. Såleis er det eit overordna mål at denne strategien skal gjere studietilbodet vårt marknadsleiande og skaffe oss mykje prestisje, seier PR-sjefen til slutt.

På spørsmål om omleggingane svarer høgare utdanningsminister Skvette Gaasvand at ho ikkje vil leggje seg opp i utdanningspolitikk.

Read Full Post »

Då straumen var borte

Vi var på Sunnmøre i jula, og så kom stormen, ikkje så ille som i 1992, men han bles godt, ja. Den støvgrå bilen min som stod parkert utanfor nordveggen til foreldreheimen, godt skiten etter turen frå Trøndelag, fekk gratis vask etter naturmetoden, og var skinande rein og raud då det hadde blåse frå seg.

Straumen var borte både i kortare og i lengre tid. Nevøen tok det med godt humør og syntest det var artig (heilt til han ikkje fekk sjå DVD), verre var det med oss utolmodige vaksne. På 1. juledag gjekk straumen rundt kl. 19 og kom ikkje tilbake før rundt 04.50. Så gjekk straumen igjen i 16-tida, og var borte i nesten 17 timar. I mangel av primus vart det brødskiver til middag.

Nyårsorkanen 1992

Eg hugsar korleis det var i 1992, natt til fyrste nyårsdag var det ikkje råd å sove, nabohuset miste delar av taket, straumen var borte, og sjølve sprang vi rundt for å handtere dei luksuriøst minimale problema vi hadde i eige hus. Og då klokka vart 08 og vi slo på radioen, kunne Dagsnytt melde: «Sinnataggen er stjålet.» Fordi dei ikkje hadde samband med Vestlandet, og dermed ikkje visste på det tidspunktet korleis det stod til.

Men etter kvart kom NRK i rute, og vi fekk oppdaterte meldingar om situasjonen heile tida. Hugsar eg ikkje heilt feil, var både bygderadioen og NRK Møre og Romsdal på lufta.

Dagmar i 2011

Så gjekk det tjue år, og stormen Dagmar kom. Bruer vart stengde, sjøen ramponerte vegen, straumen var borte, fasttelefonen fungerte ikkje, snart forsvann datatrafikken frå mobilnettet (niks internett), snart var berre naudsamtalar mogelege, og etter til saman tre–fire timar forsvann mobilnettet fullstendig. Og vi hadde altså ikkje primus.

Det som hadde vore fint no, var litt informasjon om reparasjonsarbeidet, om montørane som var ute i uvêret, om kva for nokre bruer og vegar som var stengde eller skadde, om tidsaspekta i det heile.

Og straumleverandøren Tussa serverte oppdaterte meldingar på nettsidene sine. Dei kunne fortelje nøyaktig kva for nokre område som var råka, nøyaktig kvar feilen låg, og ikkje minst at dei arbeidde med å utbetre problema, og at alt tilgjengeleg mannskap var mobilisert. Dette var nemleg ikkje sjølvsagt i slikt vêr, så slikt ville vere kjekt å få vite.

Men når straumen og alt er borte, må ein ty til andre informasjonskjelder. Så vi skrudde på batteriradioen. Beredskapskanalen NRK P1 var ikkje å finne på den fliken av FM-nettet som framleis fungerte. Vi fann derimot eit skurrande P2, og fekk ei kjensle av kontakt med omverda. Og Dagsnytt fortalde at det var storm på Vestlandet, at straumen var borte for titusenvis av menneske, og at P1 var borte i delar av området. Ikkje så veldig mykje nytt, altså.

Kanskje var det meir informativt på P1, det veit eg ikkje. Vi snakka litt om å prøve DAB-radioen i bilen, men slo det frå oss. Og ikkje berre pga. vêret (som var grunn god nok). Trass i kjempegrønt dekningskart (såkalla «meget god dekning») er det nemleg null DAB-dekning der i garden.

Det som hadde vore kult

17 timar utan straum i eit så stort område kan ein leve med (vi var vel mellom dei som fekk straumen fyrst tilbake). Til og med nokre dagar kan gå an for tolmodige sjeler med primus som nyttar høvet til å avise frysaren. Det kan til og med vere koseleg om ein gjer det beste ut av det.

Men når ein fyrst har eit system for å informere folkesetnaden, hadde det vore kult om Dagsnytt kunne ha også dei elles informasjonsavskorne som målgruppe, og bruke eit minutt på å informere dei litt om korleis det går med arbeidet. Og ikkje bruke heile sendinga på å gjenta kvar bidige time at «titusenvis» der borte i vest er straumlause, og at det er utruleg å oppleve flaum i Førde sentrum. Men NRK hadde denne gongen ikkje ressursar til anna enn å vere austlandsk lokalradio med reisebrev frå vest.

Vel, denne gongen sa dei i alle fall ikkje «les mer på nrk.no».

Read Full Post »

Eg drøymde eg var på førelesing. Førelesing, den beste staden å vere. Der er det ein møter dei varmaste smila og dei ærlegaste blikka ein kan tenkje seg i ein jobbsamanheng.

Eg drøymde eg var på førelesing på eit stort kurs med mange hundre studentar, altså mange fleire enn dei rundt rekna ti studentane eg har på ei vanleg førelesing. Eg sat og venta, ein kollega av meg hadde førelesing no, det skulle verte min tur etter pausen, og då pausen kom, byrja eg å samle saman sakene mine for å installere meg ved kateteret.

Men aller fyrst tok eg på meg mikrofonen, berre at mikrofonen i denne draumen hadde også øyretelefonar, og på desse øyretelefonane var det musikk: «Labrīt Rīga, vai tu mani redzi? / Tu māte, es tavs pazudušais dēls. / Dzimu te, bet augu tālā Amerikā. / Vai atgriezties man mājās reiz būt lemts?»

Det var Čikāgas Piecīši! På engelsk kjent som The Chicago Five, den kjende eksillatviske gruppa med den endå meir kjende songen som eg no hadde på øyra mine: «God morgon, Riga, ser du meg? / Du er mor, eg er din bortkomne son. / Eg vart fødd her, men voks opp i det fjerne Amerika, / vil eg nokon gong kunne kome heim?»

Songen startar etter ca. 14 sekund, refrenget etter 1 minutt og 5 sekund. Opptaket er frå den legendariske konserten i Rīga i 1989, i starten på fridomskampen. Særleg mot slutten vart det spenstig: «Du fortel korleis hjartet ditt verkjer / når framande nasjonar trakkar på deg. / Å Riga, som hjartet mitt sørgjer over deg!»

Eg bøygde meg ned, eg hadde visst mange av sakene mine på golvet. Der fann eg ein vott som eg stappa oppi plastposen eg hadde med meg. Eit leksikon, var det der eg hadde lagt det, ja? Mobilladdaren min, den berbare datamaskina, og sjølvsagt ei pensumbok, manuskriptet mitt og endå ei pensumbok. Det er best å samle saman alt.

Eg hadde så mykje å samle saman at songen allereie var komen til andre refreng: «Labrīt Rīga, vai tu mani redzi?» Der låg det ei dagbok! Hm, dagbok? Dagboka mi har blå perm og er i A4-format, denne var brun og mindre. Eg ser opp, der sit det ein student, det må vere hennar dagbok, så eg rekkjer henne dagboka. «Eg trur du miste denne på golvet.» Ho smilte og tok imot. Ho var på det siste kullet med den gamle ordninga på kurset, men visste det ikkje sjølv. Dei som bestemte, hadde funne ut at det var viktig å gjere kurset meir inspirerande og gledesorientert, så dei hadde oppretta både éin og to komitear for å ordne dette.

Nede på golvet heldt eg fram med å samle saman sakene mine. Etter eit par dropsposar, ei steikjepanne og eit fjernsynsapparat hadde eg samla saman alt mitt. Når ein drøymer, er det ikkje grenser for kva det er plass til i ein gjennomsnittleg stor handlepose av plast, og det er tydelegvis heller ikkje grenser for kor mykje ein tek med seg på førelesing. Eg hadde så mykje at dei hadde byrja å syngje på siste strofe og vel så det: «Ai Rīga, cik man sirdi tevis žēl!» Men no var alt på plass og eg kunne gå ned til kateteret.

Kollegaen min stod der enno, det vil seie, no hadde ho sett seg ned for å ete nista si. «Hei Jardar,» sa ho, «førelesinga er avlyst.» Og i det same kom det siste refrenget frå eksillatviarane i øyretelefonane mine: «Ardievu Rīga, vai tu mani redzi?»

Så vakna eg av at pus var i senga og ville leike med tåa mi. Pus er snill. Mjau.

Og så måtte eg stå opp og leite fram musikken og høyre på og mimre og leite fram det vesle eg hadde om songen. Originalen til «Pazudušais dēls» (Den bortkomne sonen) er City of New Orleans, sjå Arlo Guthrie sin versjon her. I Noreg er songen mest kjend som Øystein Sundes vise Liten og grønn. Meir musikk av Čikāgas Piecīši finn du her.

Read Full Post »

Hipp og brei

Tenk deg at du har eit fotoapparat som tek bilete i formatet 10 × 13. Etter ein ferietur sender du filene inn til ein fotolab for å få papireksemplar av bileta dine som du kan setje i album. Du kryssar sjølvsagt av for at fotolaben skal ordne korrekt papirformat.

Foto: Andrea De Stefani

Tilbake kjem det eit eksemplar som er 10 cm høgt og 15 cm breitt. Den smale kusina di heilt til venstre og den magre fetteren heilt til høgre har vorte påfallande vide og vrengde i kroppsfasongen, medan folket i midten berre er litt tjukkare enn dei skulle vere.

Foto: Andrea De Stefani, modernisert av Jardar

Du tek kontakt med fotolaben og spør om kva i all verda dette er for noko, og får svar:

Nesten alle fotoalbum i dag har plass til fotografi i formatet 10 × 15 cm. Dersom du skulle fått eit bilete tilbake med korrekte proporsjonar, ville du anten fått kvite striper i kantane på fotopapiret, eller du ville fått eit fotopapir som er kortare enn lomma i albumet ditt. I begge tilfella vil du ikkje fått utnytta den plassen som 10×15-formatet gjev. Derfor fekk du automatisk eit bilete med feil proporsjonar.

Du undrar deg over dette, du vil jo at bileta skal ha korrekte proporsjonar. Svaret tilbake til deg er:

Altså, eg ser ikkje problemet. Det er jo sjølve poenget med dagens fotoalbum at dei skal ha plass til 10×15-bilete. Men om du absolutt vil ha originale proporsjonar, så er det jo berre å bøye biletet litt i kantane, late att det eine auget ditt og sjå på fotoet litt på skrå. Dersom du synest dette er tungvint, så kan du vel berre venje deg til at fotoet ser ut som det gjer, vel?

Dette er i dag situasjonen for fjernsynsapparat. Fjernsynsapparata har skjermformat 16:9, men er sjølvsagt også i stand til å syne filmar i det klassiske 4:3-formatet. Apparata har til og med automatisk omskifting av biletformat når signalet kjem frå ei analog kjelde. Men her ligg også aberet: I dei fleste tilfella er denne automatiske omskiftinga ei veksling ikkje mellom 16:9 og 4:3, men mellom 16:9 og eit maltraktert 4:3 som er utstrekt for å dekkje heile skjermbreidda, der folk i biletkanten er unaturleg utpløste og forvridne, medan folk i midten berre er litt meir lubne enn originalen.

Litt på overtid stod det eit tv-apparat i heimen som var så gammalt at det hadde biletrøyr, men så byrja det å verte smått med reservedelar, og noko måtte gjerast. Dessverre var vi godt vane: Denne gamle dingsen, som trass i høg alder hadde skjerm i 16:9-format, klarte å veksle automatisk mellom 16:9 og ekte 4:3 (altså med svarte stolpar på sidene). Men dette var altså ein tv frå 2001, dvs. frå den yngre steinalderen. Dermed vart vi vanskelege kundar.

Dei tenkte sitata frå fotolaben er ikkje heilt mine eige påfunn. Dei er berre lettare omskrivne versjonar av det vi fekk høyre i kontakt med seljarar og teknisk kundestøtte.

For fleire moderne seljarar skjønar ikkje det utdaterte spørsmålet om automatisk veksling mellom biletformata. «Det er jo ein 16:9-tv.» Gamle gubben i starten på førtiåra (altså eg) forklarer at det hadde vore fint å få korrekte proporsjonar utan å måtte trykkje fem gonger på formatknappen på fjernkontrollen for å velje korrekt format manuelt kvar gong eg skifter kanal eller signalkjelde (vi har både SCART-utstyr og analog kabel-tv med skiftande biletformat). Seljaren ser litt forvirra ut, eller som i det eine tilfellet, ser nokså bestemt ut og seier:

Eg forstår ikkje kva som er problemet, for det er jo ein 16:9-tv, og skjermen vert jo fylt. Og det kan du jo venje deg til, vel.

På ynskjelista stod også OK lyd. Dei fleste flatskjermar har som kjent pistrelyd som signaliserer «sjå kor tynn skjermen min er». I valet mellom betre lyd og det å beundre tv-en sidelengs vel gamle folk det fyrste. For å få OK lyd kunne vi sjølvsagt kjøpt oss ein separat lydplanke med eiga straumforsyning og fjernkontroll. Då eg var ung, var slikt integrert i tv-en.

Standardoppløysningsbilete (SD) er ikkje framtida, men fortida vil nok vere samtid lenge enno, både med filmar, SCART-basert utstyr og eit kabelnett som også har analoge kanalar. Så sjølv om mottakarboksar og sånt kan oppskalere frå SD til HD, leggje på svarte stolpar når det trengst, og gje korrekte proporsjonar, så kan det framleis vere eit poeng å ha ein tv som klarer å oppskalere på ein bra måte på eiga hand.

Då vi byrja å undersøkje kva som fanst på marknaden, var det nokre modellar som peikte seg ut med god lyd og fin SD-attgjeving. I bruksanvisninga til den eine modellen (frå Grundig) stod det til og med at apparatet vekslar automatisk mellom 16:9 og 4:3 på analoge signal, noko som rett nok ikkje stemte med realitetane då vi fekk fysisk tilgang vedunderet. Eg skal ikkje gjenta heile brevvekslinga med teknisk kundestøtte her, det held å sitere litt frå då eg spurde om feilen låg i tv-en eller i bruksanvisninga. Svaret (i mi omsetjing frå tysk) var at når det ikkje er eit 16:9-bilete,

så vert biletet strekt ut slik (mindre i midten enn ved kantane) at det vert attgjeve formatfyllande. Vår røynsle er at dette er den innstillinga som dei fleste kundane vil ha. Dersom dette ikkje svarer til Dykkar førestellingar, kan formatet også stillast inn manuelt. Men automatikken fell ut her.

Ja, det var her vi hadde desse fem tastetrykka, då.

Slik går det når ein sit og mimrar. I verkeleg gamle dagar fanst det til og med ein ekte avknapp på tv-en, men no har visst avknapp-gruvene gått tome.

Gamle gubbar jamrar best. Denne gubben klarte til slutt å jamre seg fram til den oppdaginga at Sony har forstått dette med biletformat, og klarer å veksle automatisk. Det finst til og med eigne innstillingar for korleis den automatiske vekslinga skal fungere, så alle kan gjere det på den måten dei liker best. Lyden òg er bra. Avknapp er det så som så med på vårt eksemplar, men det har vi løyst på andre måtar.

Og her kunne bloggposten ha slutta eller til og med gått upublisert i gløymeboka, eit års tid etter at eg kladda han, om det ikkje hadde vore for at Rislappen (tidsskriftet til Risvollan borettslag) uventa kom med ein, eh, illustrasjon på den illustrasjonen eg opna med, nemleg fotoformat:

Faksimilie, Rislappen 1/2011

Det som ser ut til å ha skjett, er at biletet måtte tilpassast formatet til den ledige plassen mellom spaltene i artikkelteksten. Men det som gjer ironien komplett, er at dette tilfeldigvis er eit bilete av redaksjonsmedlemmer i ein lokal tv-stasjon saman med instruktøren på eit fagkurs i eit redigeringsverkty.

Eg innser at den innleiande illustrasjonen min plutseleg ikkje er så usannsynleg likevel, og eigentleg berre vitnar om at eg ikkje fylgjer med i tida.

Read Full Post »

Bokbrenning

Eg har vitja konsentrasjonsleiren Dachau to gonger: éin gong som barn, ein annan gong som vaksen. Og det er jo gjerne slik at når ein kjem heim frå ein lang tur, så er det visse inntrykk som ikkje vil sleppe taket, og då kan ein vere sikker på at desse inntrykka tok ein ikkje bilete av.

I Dachau hang det eit bilete av eit bokbål frå starten av Hitler-regimet, og saman med biletet stod det eit sitat av den store tyske diktaren Heinrich Heine (1797–1856):

Das war ein Vorspiel nur, dort wo man Bücher
verbrennt, verbrennt man auch am Ende Menschen.

På norsk vert det omtrent som så:

Det var berre eit forspel. Der ein brenner bøker,
brenner ein til slutt også menneske.

Kort tid etter at Hitler kom til makta i 1933, vart det organisert bokbål for å brenne såkalla «utyske» bøker. Nazistane hadde teke mål av seg til å definere kva som var eigentlege tyske verdiar og kva som var utysk.

Det vert sjeldan rettsinn og vidsyn når nokon definerer seg til å vere dei einaste som representerer rett og røyndom, og set seg over andre ved å hevde monopol på dei sanne, samfunnsdefinerande verdiane.

Å brenne bøker vert ein audmjukande maktdemonstrasjon, eit signal om hat og forakt. Det vert å symbolsk brenne også dei menneska som har tilknytnad til bøkene. Mellom bøkene som vart brende i Berlin 10. mai 1933, var også bøker av Heinrich Heine. Sitatet av han er i dag å finne på minnesmerket etter bokbrenninga.

Men det var sjølvsagt ikkje denne framtidige bokbrenninga frå 1933 Heine kommenterte. Sitatet er henta frå tragedien Almansor, utgjeven i 1821. For bøker hadde jo brunne tidlegare òg. Dramaet er lagt til det mauriske Iberia, og i kontekst lyder sitatet:

Almansor:
Wir hörten daß der furchtbare Ximenes,
Inmitten auf dem Markte, zu Granada –
Mir starrt die Zung im Munde – den Koran
In eines Scheiterhaufens Flamme warf!

Hassan:
Das war ein Vorspiel nur, dort wo man Bücher
Verbrennt, verbrennt man auch am Ende Menschen.

På norsk vert det omtrent som så (utan versemålet):

Almansor:
Vi høyrde at den grusame Ximenes
midt på marknadsplassen i Granada –
tunga mi kan nesten ikkje røre seg –
kasta Koranen i flammene til bålet!

Hassan:
Det var berre eit forspel. Der ein brenner bøker,
brenner ein til slutt også menneske.

Read Full Post »

Older Posts »